Przejdź do treści
Silna Rzeczpospolita

Metoda

Jak państwo ma się uczyć

To jest szczegółowa wersja tego, co mówimy krótko na spotkaniach. Nie inna i nie wygodniejsza — ta sama, tylko rozpisana. Jeśli kiedyś zaczniemy mówić co innego na scenie, a co innego tutaj, zobaczysz to właśnie w tym miejscu.

Spory o państwo dotyczą zwykle tego, co ma robić. Tutaj chodzi o coś innego: o mechanizm, dzięki któremu państwo — niezależnie od tego, kto rządzi — stale uczy się robić to lepiej. Inżynier nazwałby go zamkniętą pętlą sterowania.

W polskim państwie ta pętla jest przerwana w kilku miejscach naraz. Najczęściej między wydatkiem a rezultatem: pieniądze są rozliczone, wynik nie jest mierzony, więc nie ma czego poprawiać.

Pięć narzędzi

Te same metody, które trzymają w ryzach elektrownię

Żadne z nich nie jest nowe. Nowe jest to, żeby stosować je razem i do państwa. Przy każdym — gdzie konkretnie się przydaje, z opisów obszarów.

Pomiar i dane

Wiedzieć, co się naprawdę dzieje — zamiast zgadywać ze sprawozdań.

  • Urzędy — Licznik czasu obywatela
  • Urzędy — Szyna wymiany danych
  • Samorząd — Zgłoszenie z widocznym statusem
  • Zdrowie — Porównanie placówek z korektą o trudność przypadków
  • Edukacja — Jedna metoda liczenia wakatów
  • Wsparcie — Mapa pułapek dochodowych
  • Podatki — Licznik kosztu zgodności
  • Sądy — Czas liczony dla człowieka, nie dla wydziału
  • Prawo — Licznik tarcia regulacyjnego
  • Uczciwość — Rejestr Nominacji Publicznych
  • Uczciwość — Koncentracja zamówień
  • Budżet — Jedna książka wydatków
  • Obronność — Mierniki zdolności zamiast procentu

Estymacja

Oszacować to, czego nie widać wprost, i przewidzieć, co będzie za rok.

  • Urzędy — Odtworzenie prawdziwego przebiegu sprawy
  • Urzędy — Prognoza obciążenia okienek i infolinii
  • Samorząd — Stan dróg i kolejność remontów
  • Samorząd — Porównanie gmin podobnych
  • Zdrowie — Gdzie jest wąskie gardło
  • Zdrowie — Prognoza zapotrzebowania
  • Edukacja — Przyrost wiedzy zamiast surowego wyniku
  • Edukacja — Prognoza kadr nauczycielskich
  • Wsparcie — Model mikrosymulacyjny podatków i świadczeń
  • Wsparcie — Prognoza potrzeb opiekuńczych w każdej gminie
  • Wsparcie — Rachunek emerytalny na dekady
  • Podatki — Mikrosymulacja całego klina
  • Sądy — Porównanie sądów z korektą o trudność spraw
  • Sądy — Prognoza zatorów
  • Prawo — Symulacja skutków przed uchwaleniem
  • Uczciwość — Analiza anomalii w naborach
  • Uczciwość — Wykrywanie odwetu na sygnaliście
  • Budżet — Prognoza krocząca
  • Energia — Prognoza zużycia i produkcji
  • Energia — Cyfrowy bliźniak sieci
  • Obronność — Wspólny obraz sytuacji
  • Obronność — Próby przeciążeniowe państwa

Sterowanie

Korygować działanie na podstawie wyniku, a nie trzymać się planu, który przestał pasować.

  • Urzędy — Popraw, sprawdź, rozszerz albo wycofaj
  • Samorząd — Budżet poprawiany w trakcie roku
  • Zdrowie — Gwarantowany termin, który uruchamia działanie
  • Edukacja — Krótkie diagnozy w trakcie roku
  • Podatki — Sprawdzenie skutków po zmianie
  • Sądy — Zaległości z właścicielem i pętlą zwrotną
  • Prawo — Ocena po wdrożeniu
  • Budżet — Korekta w trakcie roku
  • Energia — Sterowanie predykcyjne siecią
  • Energia — Praca wyspowa

Optymalizacja

Wybrać najlepszy wariant przy twardych ograniczeniach — i pokazać, co za co się wymienia.

  • Samorząd — Sieć szkół i przedszkoli
  • Samorząd — Trasy autobusów i wywozu odpadów
  • Zdrowie — Harmonogram sal i aparatów
  • Edukacja — Plan zajęć i dowozów przy brakach kadrowych
  • Wsparcie — Płynne wygaszanie zamiast progów
  • Podatki — Kontrola tam, gdzie jest ryzyko
  • Sądy — Obsada dobrana do wpływu spraw
  • Prawo — Kalendarz zmian
  • Uczciwość — Losowany skład komisji
  • Budżet — Wartość następnej złotówki
  • Energia — Koszt systemowy zamiast sympatii
  • Obronność — Logistyka i rozmieszczenie zapasów
  • Obronność — Plan mobilizacji przemysłowej

Sztuczna inteligencja

Czytać, grupować i streszczać to, czego żaden zespół nie przeczyta ręcznie. Decyduje człowiek.

  • Urzędy — Streszczanie i kierowanie pism
  • Zdrowie — Rejestracja, która rozumie skierowanie
  • Edukacja — Wsparcie nauczyciela, nie zastępstwo
  • Wsparcie — Jedno okno dla opiekuna
  • Podatki — Wykrywanie wyłudzeń w milionach transakcji
  • Podatki — Wszystkie obowiązki i terminy w jednym miejscu
  • Sądy — Wspólne akta cyfrowe i porządek w dokumentach
  • Prawo — Prawo czytelne dla człowieka i dla maszyny
  • Prawo — Konsultacje, które ktoś czyta
  • Uczciwość — Sieć powiązań przed decyzją
  • Budżet — Przegląd wydatków na skalę państwa
  • Energia — Wykrywanie nietypowych wzorców
  • Obronność — Wykrywanie ataków w sieci i w informacji

Funkcja celu

Co właściwie optymalizujemy

Naturalny odruch to policzyć wartość dla obywatela wobec pełnego kosztu i wybierać to, co ma najlepszy stosunek jednego do drugiego:

Dlaczego to nie wystarcza

Ten iloraz jest dobrym miernikiem sprawności pojedynczego procesu i tak go używamy. Ale jako nadrzędna reguła wyboru zawodzi: premiuje małe przedsięwzięcia o świetnym stosunku korzyści do kosztu, choć te same pieniądze włożone gdzie indziej dałyby znacznie większą korzyść w liczbach bezwzględnych. Państwo, które optymalizuje sam wskaźnik, robi mnóstwo drobnych rzeczy dobrze i nie robi jednej dużej, która była ważniejsza.

Na poziomie całego portfela polityk publicznych pytanie brzmi inaczej:

Do tego pytanie, które w polskim budżecie prawie nigdy nie pada: ile daje następna złotówka włożona w ten program — a nie tylko, jaka jest jego średnia efektywność. Program o świetnej średniej może być nasycony, a kolejne pieniądze nie zmienią już nic.

Pełny koszt społeczny

Cała trudność siedzi w słowie „pełny”. To nie jest pozycja w budżecie instytucji — to wszystko, co dana usługa naprawdę kosztuje kraj:

  • budżet instytucji
  • czas obywatela
  • czas przedsiębiorcy
  • formularze i wizyty
  • koszt zgodności z przepisami
  • oczekiwanie i opóźnione inwestycje
  • błędy i ponowne wykonywanie pracy
  • odwołania
  • odszkodowania
  • utracona aktywność gospodarcza
  • koszty przerzucone na inne instytucje
  • długoterminowe skutki uboczne

Urząd, który skrócił swoją procedurę, przerzucając trzy wizyty na obywatela, poprawił swój wskaźnik i pogorszył wynik państwa. Dopóki liczymy tylko koszt instytucji, takie posunięcie wygląda na sukces.

Czego nie optymalizujemy

Nie sprowadzamy państwa do jednej liczby. Prawa podstawowe, legalność, bezpieczeństwo, minimalne standardy usług, równy dostęp, stabilność finansów i odporność państwa są twardymi ograniczeniami, a nie wskaźnikami, które wolno poświęcić dla wydajności. W bezpieczeństwie zapasy i wolna zdolność produkcyjna wyglądają nieefektywnie w spokojnym roku i są wszystkim, co się liczy w kryzysie.

I najważniejsze zastrzeżenie

Taki system nie wskazuje jednej „naukowo optymalnej" decyzji i nie ma tego robić. Ma pokazywać zestaw rozwiązań, z których żadnego nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego — i uczciwie nazwać, co za co się wymienia.

Wagi wybiera demokracja, nie model. To, ile warte jest pół roku krótszego oczekiwania na wyrok wobec miliarda złotych, jest rozstrzygnięciem politycznym i tak ma zostać. Rolą systemu jest sprawić, żeby ten wybór był świadomy i policzony, a nie żeby zastąpić wyborcę arkuszem kalkulacyjnym.

Sześć klas mierników

Każdy proces publiczny mierzony jednocześnie na sześć sposobów

Pojedynczy wskaźnik zawsze da się ograć. Sześć naraz — znacznie trudniej, bo poprawa jednego kosztem innego jest od razu widoczna.

1

Rezultat

Czy problem obywatela został rozwiązany?

Nie „ile spraw przyjęto”, tylko ile zakończyło się rozwiązaniem sprawy.

2

Jakość

Ile było błędów, uchyleń, reklamacji i poprawek?

Bez tego miernik czasu produkuje pośpiech, a nie sprawność.

3

Koszt

Ile kosztuje jedna prawidłowo zakończona sprawa?

Koszt na rezultat, nie koszt na etat ani budżet instytucji.

4

Czas

Ile trwa sprawa typowa, a ile ta najgorsza?

Mediana i P90, nie średnia. Średnia ukrywa właśnie te przypadki, które bolą.

5

Wysiłek obywatela

Ile czasu, wizyt i dokumentów kosztuje to człowieka?

Wliczając dane, które państwo już ma, a mimo to każe podawać ponownie.

6

Prawa i bezpieczeństwo

Czy prawa są zachowane, a traktowanie równe?

To jest ograniczenie twarde, nie wskaźnik do optymalizacji.

Porównywanie

Sąd z podobnym sądem, nie sąd ze szpitalem

Nie porównujemy abstrakcyjnie „dobrego urzędu” ze „złym urzędem”. Porównujemy jednostki podobne: sąd z sądem o zbliżonej strukturze spraw, szpital ze szpitalem o podobnym profilu pacjentów, gminę z gminą o podobnej wielkości i dochodach.

Wyniki korygujemy o trudność spraw. Bez tego każdy ranking karze tych, którzy biorą na siebie przypadki najtrudniejsze — a to jest najszybszy sposób, żeby przestali je brać.

Jeżeli jednostka jest jednocześnie droższa, wolniejsza i bardziej błędna niż porównywalne — to nie jest przypadek. To jest przypadek do analizy.

Różne funkcje celu dla różnych sektorów

ProcesCo optymalizujemy
Transakcja administracyjnapoprawność + czas + pełny koszt
Sąd i prokuraturajakość + prawa + czas
Zdrowierezultat zdrowotny na złotówkę
Edukacjaprzyrost kompetencji na złotówkę
Inwestycja publicznawartość w całym cyklu życia
Obrona i bezpieczeństwozdolność, odporność i gotowość — nie minimum kosztu

Zabezpieczenia

Każdy wskaźnik zmienia zachowanie ludzi

Miernik przestaje być dobrym miernikiem w chwili, w której staje się celem. To nie jest powód, żeby nie mierzyć — to powód, żeby mierzyć mądrze.

Zasady, których się trzymamy

  • każdy wskaźnik ma co najmniej jeden wskaźnik przeciwstawny
  • szybkość liczy się tylko wtedy, gdy jakość nie spada
  • oszczędność liczy się tylko wtedy, gdy wynik nie spada
  • liczba wykonanych czynności nigdy nie zastępuje rezultatu
  • część spraw podlega losowemu audytowi
  • mierzymy skutek końcowy, nie samą aktywność

Wskaźniki, które psują instytucje

GdzieZły miernik
Policja liczba mandatów
Premiuje łatwe wykroczenia, nie bezpieczeństwo.
Prokuratura odsetek skazań
Zachęca do nieprowadzenia spraw trudnych.
Szkoła sam wynik matur
Mierzy, kogo szkoła przyjęła, a nie czego nauczyła.
Szpital śmiertelność bez korekty
Karze tych, którzy leczą najciężej chorych.
Urząd liczba decyzji
Decyzja uchylona w odwołaniu liczy się tak samo jak dobra.

Sztuczna inteligencja

Narzędzie do czytania, nie do rządzenia

Żaden zespół nie przeczyta ręcznie miliona zgłoszeń, tysięcy stron przepisów ani wszystkich ogłoszeń o zamówieniach. Model językowy przeczyta. Ale to, że model coś potrafi, nie znaczy, że wolno mu o czymkolwiek decydować.

Streszcza, nie rozstrzyga

Model grupuje, porządkuje i streszcza. Decyzję podejmuje człowiek z imienia i nazwiska.

Każda decyzja ma uzasadnienie

Obywatel dostaje powód, który da się przeczytać i zaskarżyć — nie „tak wyszło z modelu”.

Mierzymy procesy, nie ludzi

Żadnego oceniania obywateli, żadnych punktów zaufania, żadnego profilowania.

Tylko potrzebne dane

Każde pole musi mieć cel. Dane, których nie zbieramy, nie mogą wyciec.

Ślad każdego dostępu

Kto, kiedy i po co sięgał po dane — zapisane i widoczne dla tego, kogo dotyczą.

Sprawdzane na błędach

Fałszywe alarmy kosztują ludzi. Każdy model ma zmierzoną skuteczność i właściciela.

Standard

Każde rozwiązanie w jednym formacie

Pole, którego nie umiemy wypełnić, zostaje puste — z opisem, co trzeba policzyć, żeby je wypełnić. To mocniejszy argument niż jakakolwiek liczba wzięta z sufitu.

PolePytanie
ProblemCo konkretnie nie działa i skąd to wiemy?
CelJaki stan chcemy osiągnąć?
RozwiązanieCo się zmienia w procesie, w danych i w prawie?
KosztIle to kosztuje w skali roku i czterech lat?
FinansowanieSkąd dokładnie biorą się te pieniądze?
TerminKiedy rezultat ma być widoczny?
MiernikPo czym każdy sprawdzi, czy zadziałało?
RyzykaCo może pójść źle i kto może to obejść?
Plan BCo zrobimy, jeśli rozwiązanie nie zadziała?

Osiem pytań, przez które przechodzi każdy pomysł

  1. Czy rozwiązuje realny problem — potwierdzony w danych, a nie w jednej anegdocie?
  2. Czy państwo rzeczywiście musi się tym zajmować?
  3. Na jakim poziomie powinno się to dziać: gminy, powiatu, regionu czy całego państwa?
  4. Czy ten sam rezultat da się osiągnąć prościej — bez nowego systemu informatycznego?
  5. Ile to kosztuje i kto za to zapłaci?
  6. Jak zmierzymy wynik i po czym poznamy, że nie działa?
  7. Czy byłoby nadal bezpieczne, gdyby obsługiwał je ktoś, komu nie ufasz?
  8. Czy zbiera tylko potrzebne dane i zostawia decyzję człowiekowi, od którego można się odwołać?

Siódme pytanie jest najważniejsze. System, który działa dobrze tylko w rękach ludzi, którym ufasz, jest wadliwy — bo kiedyś trafi w inne ręce.

Uczciwie o etapie

To jest projekt architektury, nie gotowy system

Nic z tego nie jest jeszcze wdrożone. To jest projekt sposobu działania, a nie opis czegoś, co gdzieś już chodzi — i wolimy powiedzieć to wprost, niż udawać, że mamy gotowe rozwiązanie.

Zaczynamy od dwóch albo trzech miejsc, gdzie dane i rezultat są względnie mierzalne: usługi gminy albo miasta, decyzje administracyjne, wybrany proces sądowy albo zdrowotny. Pilotaż, pomiar, poprawka — dopiero potem skalowanie.

Zobacz projekty i kogo do nich szukamy →