Przejdź do treści
Silna Rzeczpospolita

Obszary państwa · 8 z 12

Prawo i przewidywalność

Czy państwo może przestać zmieniać reguły w połowie mojej inwestycji albo roku podatkowego?

Ilość nowego prawa spadła do najniższego poziomu od 2006 roku. Zmienność jednak nie zmalała: na każdy uchylony przepis przypada około dwudziestu pięciu nowych albo zmienionych. Firma nie odczuwa objętości dziennika ustaw — odczuwa liczbę rzeczy, które musi u siebie przestawić.

Ponad połowa ustaw wchodzi w życie niemal natychmiast. O nowym obowiązku dowiadujesz się wtedy, kiedy już Cię obowiązuje. Nieprzewidywalność działa jak podatek, którego nikt nie uchwalił — a płacą go najmocniej ci, których nie stać na dział prawny.

Skutków przepisów nikt nie sprawdza po wdrożeniu, więc zła regulacja zostaje na zawsze, a dobra nie zostaje powtórzona. Nadmierne uproszczenie też nie pomaga: przenosi komplikację z ustawy do uznania urzędnika i do sądów, gdzie kosztuje więcej.

W liczbach

Skala problemu

W 2025 r. weszło w życie 12 470 stron nowego prawa najwyższej rangi — o 12 procent mniej niż w 2024 r. i najmniej od 2006 r. Na każdy uchylony przepis przypadło jednak około 25 nowych albo zmienionych.

Źródło: Barometr Prawa 2025: mniej nowych przepisów, jakość nadal niska — Prawo.pl · sprawdzono 2026-09-09

Vacatio legis w prawie gospodarczym wzrosło z 37 do 38 dni, ale 58 procent ustaw i 52 procent rozporządzeń wchodzi w życie niemal natychmiast. Przy 29 procentach projektów konsultacje nie są udokumentowane, a przy kolejnych 46 procentach ustawodawca nie odniósł się do zgłoszonych uwag.

Źródło: Barometr Prawa 2025: mniej nowych przepisów, jakość nadal niska — Prawo.pl · sprawdzono 2026-09-09

Co zmienia technologia

Pomiar, model, decyzja, poprawka

Każde zastosowanie jest oznaczone narzędziem, z którego korzysta. Czym te narzędzia są →

Pomiar i dane

Licznik tarcia regulacyjnego

Nie liczba stron ustawy, tylko to, ile czasu, pieniędzy i niepewności kosztuje zwykłe, zgodne z prawem działanie. Resort widzi koszt obowiązków, które nakłada na ludzi i firmy, tak samo wyraźnie jak własny budżet.

Estymacja

Symulacja skutków przed uchwaleniem

Zanim przepis wejdzie w życie, model szacuje, kogo obejmie i ile będzie kosztował po stronie państwa oraz po stronie obywateli — z przedziałem niepewności. Ocena skutków przestaje być rubryką w uzasadnieniu.

Sterowanie

Ocena po wdrożeniu

Po dwóch latach prognozę z oceny skutków porównuje się z tym, co faktycznie się stało. Przepis, który nie działa, trafia do korekty albo wygasa. Ten, który działa, staje się wzorem.

Optymalizacja

Kalendarz zmian

Dwa stałe terminy w roku dla prawa gospodarczego i co najmniej dwa miesiące od ogłoszenia do wejścia w życie. Zmiany rozkłada się tak, żeby żadna branża nie dostała wszystkich naraz — to zwykłe zadanie układania harmonogramu przy ograniczeniach.

Sztuczna inteligencja

Prawo czytelne dla człowieka i dla maszyny

Jedna oficjalna, skonsolidowana wersja każdej ustawy na każdy dzień, z historią zmian. Automatyczna analiza tekstu prawnego śledzi, który przepis zmienia który, i od razu pokazuje firmie, co dotyczy właśnie jej.

Sztuczna inteligencja

Konsultacje, które ktoś czyta

Tysiące uwag zgłoszonych w konsultacjach da się pogrupować i streścić, żeby każda dostała odpowiedź. Narzędzie porządkuje, ale niczego nie odrzuca — co przyjąć, decydują ludzie, a odpowiedź jest publiczna.

Mierniki

Po czym poznać, że działa

Wartości docelowej nie wpisujemy, dopóki nikt jej nie policzył. Pusta rubryka z opisem, skąd wziąć dane, jest uczciwsza niż liczba z sufitu.

Co mierzymyCelSkąd dane
Odsetek ustaw i rozporządzeń gospodarczych wchodzących w życie niemal natychmiast po ogłoszeniu do policzenia Dziennik Ustaw, Barometr Prawa
Odsetek projektów, przy których zgłoszone uwagi dostały publiczną odpowiedź do policzenia Rządowy Proces Legislacyjny
Odsetek ustaw, których skutki sprawdzono po wdrożeniu do policzenia Rządowy Proces Legislacyjny

Gdzie technologia musi się zatrzymać

  • Model może policzyć skutki przepisu, ale nie decyduje, czy go uchwalić. To pozostaje rozstrzygnięciem politycznym — rachunek ma je tylko uczynić świadomym.
  • Odpowiedź asystenta prawnego nie jest wykładnią. Wiążące jest brzmienie przepisu i interpretacja organu, a narzędzie musi zawsze wskazać przepis, na który się powołuje.
  • Stały termin zmian nie może blokować pilnej poprawki tam, gdzie zwłoka wyrządziłaby realną szkodę. Wyjątek musi być jednak publicznie uzasadniony, żeby nie stał się zasadą.
  • Celem nie jest najkrótsze prawo, tylko najprostsze, które osiąga wynik przy niskim koszcie i wysokiej przewidywalności.

Gdzie to już działa

Problem jest rozwiązywalny

Nie po to, żeby kopiować — warunki są różne. Po to, żeby nazwać mechanizm, który gdzie indziej zadziałał.

Holandia

Prawo dotyczące firm wchodzi w życie tylko w dwóch terminach w roku: 1 stycznia albo 1 lipca, i co najmniej dwa miesiące po publikacji. Przedsiębiorca wie z góry, kiedy sprawdzić, co się zmienia. Wyjątki są dopuszczalne, gdy zwłoka wyrządziłaby poważną szkodę — największą wartością jest przewidywalny rytm.

Źródło: Stałe momenty zmiany i minimalny termin wdrożenia — Kenniscentrum voor beleid en regelgeving · sprawdzono 2026-09-09

Sprzężenia

Tego obszaru nie da się naprawić osobno

  • Nominacje, kadry i uczciwość Jawność procesu legislacyjnego — kto zgłosił poprawkę i kto lobbował — jest pierwszą zaporą przed prawem pisanym pod jeden interes.
  • Podatki, praca i mała firma Najbardziej dotkliwa nieprzewidywalność dotyczy podatków: zmiana w trakcie roku kosztuje firmę więcej niż sama stawka.
  • Sądy i prokuratura Niejasny przepis wraca jako spór w sądzie — godzina zaoszczędzona na jakości ustawy jest później płacona latami postępowań.
  • Urzędy i sprawy obywatela Zasadę jednokrotnego pytania musi zapisać ustawa; bez niej integracja systemów pozostaje projektem informatycznym bez terminu.

Mapa wszystkich powiązań →

Znasz ten obszar od środka?

Jeśli wiesz, gdzie tu naprawdę traci się czas i pieniądze — albo umiesz to policzyć — jesteś osobą, której szukamy.