Przejdź do treści
Silna Rzeczpospolita

Bolączki

Co boli — i co da się naprawić

Tu nie ma opinii. Każda bolączka ma źródło: raport NIK, statystykę, badanie albo rzetelne śledztwo dziennikarskie. Przy każdej piszemy, które narzędzie ją rozwiązuje i jak — a tam, gdzie się da, gdzie na świecie podobne podejście już zadziałało.

Ułożyliśmy je według tego, gdzie je widzisz: w gminie, w powiecie, w województwie albo w państwie. Problemy, których tu nie ma, możesz zgłosić.

Poziom

Gmina i miasto

Droga pod domem, szkoła, autobus, śmieci, wodociąg, urząd w gminie.

Urzędy właściciele domów wymieniający źródło ciepła

Dotacja, za którą nikt nie odpowiada

Poziomy: gmina i miasto · województwo · państwo

W 2023 roku przyjęto, ale nie rozpatrzono 200 tysięcy wniosków o dofinansowanie na kwotę 2,6 mld zł

W programie „Czyste Powietrze” wnioski przyjmują i rozliczają wojewódzkie fundusze, pieniądze przekazuje fundusz narodowy, a doradza gmina. Kiedy wypłata się opóźnia, obywatel nie wie, gdzie utknęła jego sprawa i kto za nią odpowiada.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Jeden status sprawy widoczny dla wnioskodawcy przez wszystkie trzy szczeble, z nazwą tego, kto ją teraz trzyma. Prognoza napływu wniosków i przepływu pieniędzy pozwala zobaczyć zator, zanim powstanie, a nie rok później. Sprawy stojące dłużej niż ustalony termin automatycznie trafiają do przełożonego.

Źródła (1)

Urzędy każdy, kto dostał wezwanie do osobistego stawiennictwa

Miliony godzin na wezwania do urzędu

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

Co najmniej 2,5 mln wezwań rocznie i według szacunku resortu nawet 5 mln straconych godzin

Urzędy wzywają ludzi do osobistego stawiennictwa w sprawach, które dałoby się załatwić korespondencyjnie albo elektronicznie. Dla obywatela to co najmniej kilka godzin na dojazd i wyjaśnienia — często wzięty dzień urlopu.

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Liczyć wezwania według rodzaju sprawy i urzędu, razem z czasem, który kosztują obywatela. Model językowy przegląda wzory pism i wskazuje, które wezwania dotyczą danych dostępnych już w rejestrach państwa — tam wezwanie zastępuje pobranie danych z innego urzędu.

Źródła (1)

Urzędy Strony postępowań administracyjnych: wnioskodawcy pozwoleń, decyzji i świadczeń, przedsiębiorcy czekający na decyzję.

Sprawa bez właściciela, statusu i zegara

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

W 2025 r. do WSA wpłynęło 13 793 skarg na bezczynność i przewlekłość; z 12 127 załatwionych uwzględniono 4378 (36,14%); 63% instytucji publicznych na papierowym obiegu (badania NASK 2022–2023 cytowane w Strategii).

Obywatel nie widzi, kto prowadzi jego sprawę, na jakim jest etapie i kiedy się skończy. Według Strategii Cyfryzacji Państwa 63% instytucji publicznych wciąż pracuje na papierowym obiegu dokumentów, więc nie powstaje dziennik zdarzeń sprawy, z którego dałoby się zmierzyć, gdzie utknęła; repozytorium spraw ze statusem jest dopiero zapowiedzią. Jedyną istniejącą miarą są skargi do sądów administracyjnych na bezczynność i przewlekłość, a sądy uwzględniają ponad jedną trzecią z nich.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieSztuczna inteligencja

Eksploracja procesów na dziennikach zdarzeń z systemów EZD odtwarza rzeczywisty przebieg spraw, pętle i czas oczekiwania na każdym etapie. Model kolejkowy wydziału (napływ, czas obsługi, etaty) prognozuje przekroczenie terminów KPA, a każda sprawa ma właściciela i zegar z automatycznym alarmem przy 80% terminu i comiesięczną korektą obsady. Model językowy streszcza akta i klasyfikuje przyczyny zwłoki, ale nie rozstrzyga sprawy.

Kanada: Eksploracja procesów zastosowana przez rząd federalny i Uniwersytet w Ottawie do postępowania o poświadczenie bezpieczeństwa pracowników; po przebudowie procesu średni czas postępowania spadł z ok. 31 do 26 dni, a odpraw z ok. 7 dni do 46 godzin. [źródło]

Źródła (2)

Urzędy Wszyscy obywatele i firmy składający wnioski; urzędnicy ręcznie sprawdzający dane w wielu rejestrach.

Te same dane podawane po raz kolejny, choć państwo je ma

Poziomy: gmina i miasto · powiat · państwo

OECD Digital Government Index 2023 (za Strategią): Polska 20. na 33 państwa, w „proaktywności” 29. miejsce; Eurostat 2025: o dokument lub zaświadczenie przez internet wystąpiło 7,8% Polaków (UE 20,8%).

KPA (art. 220 § 1) zakazuje żądania zaświadczeń na fakty, które organ może ustalić z rejestrów publicznych, ale rejestry nie są zintegrowane. Rząd w Strategii Cyfryzacji Państwa (2026) przyznaje, że niezintegrowane rejestry i brak katalogu API „wymuszają m.in. wielokrotne wprowadzanie przez użytkownika danych będących w zasobach administracji publicznej”, a w rejestrach występują „liczne niezgodności danych”. Że da się inaczej, pokazuje świadczenie wspierające: ZUS sam pobiera decyzję o poziomie potrzeby wsparcia z rejestrów.

Pomiar i daneOptymalizacjaSztuczna inteligencja

Rejestr procedur wskazuje dla każdego pola formularza, w którym rejestrze państwo już ma tę daną, co daje kwartalny wskaźnik „dane podawane ponownie”. Kolejność integracji rejestrów wybiera się jako problem plecakowy: koszt integracji wobec liczby spraw razy liczby usuniętych pól. Model językowy przypisuje pola tysięcy formularzy do rejestrów referencyjnych, a mapę zatwierdza człowiek.

Austria: Od 2015 r. zasiłek rodzinny po urodzeniu dziecka jest przyznawany i wypłacany automatycznie, bez wniosku, gdy państwo ma komplet danych; według Urzędu Kanclerza dotyczy to ponad 73% przypadków. [źródło]

Źródła (3)

Urzędy Osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, mieszkańcy małych miejscowości.

Usługi cyfrowe omijają starszych

Poziomy: gmina i miasto · państwo

Eurostat 2025: podstawowe umiejętności cyfrowe ma 50,4% Polaków (UE 60,4%) i 12,3% osób w wieku 65–74 lat (UE 33,0%); kontakt z urzędem przez internet 21,4% osób w wieku 65–74 lat (UE 41,4%); umówienie wizyty przez internet 15,4% ogółu (UE 38,1%).

Dostępność e-usług w Polsce zbliżyła się do średniej UE, ale korzysta z nich znacznie mniejsza część ludzi, a wśród starszych przepaść jest bardzo duża. Usługa, z której nie umie skorzystać prawie 9 na 10 osób w wieku 65–74 lat, przerzuca koszt na rodzinę i okienko albo kończy się rezygnacją z należnego świadczenia. Strategia Cyfryzacji Państwa sama wymienia wykluczenie cyfrowe i niedostateczne umiejętności cyfrowe jako barierę.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Dla każdej usługi mierzy się udział kanałów (internet, okienko, poczta, pełnomocnik) według wieku i gminy, a nie tylko liczbę e-usług. Z danych GUS o strukturze wieku i danych Eurostatu o umiejętnościach szacuje się popyt na wspomaganą obsługę w każdej gminie. Punkty pomocy rozmieszcza się jako zadanie lokalizacji obiektów: najniższy koszt przy ograniczeniu dojazdu do 30 minut transportem publicznym.

Francja: Sieć „France services”: ponad 2840 punktów, w których urzędnik pomaga załatwić sprawy w wielu instytucjach; prawie 100% w zasięgu 30 minut, wzrost z 1,17 mln spraw w 2020 r. do prawie 9 mln w 2023 r., 70% spraw w mniej niż 20 minut, zadowolenie powyżej 90%, 58% użytkowników ma ponad 55 lat (ocena Cour des comptes). [źródło]

Źródła (3)

Samorząd Mieszkańcy wsi i małych miast bez samochodu: młodzież, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, uboższe gospodarstwa.

Autobus tylko w dni nauki szkolnej: wykluczenie komunikacyjne poza miastami

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo

Linie regionalne i podmiejskie 2005–2022: −61,6% liczby, −67,4% długości; wszystkie linie regularne 25 384 (2005) → 9 262 (2022); pasażerowie 782 025 tys. → 214 443 tys.; Brudzeń Duży: dni nauki 81% miejscowości (91% mieszkańców), dni wolne 40% (66%); wykorzystanie Funduszu 3,3% (2019), 17,4% (2020), 44,8% (2021), 65,9% (2022); średnio 39,64% gmin i powiatów bez raportu (2018–2022); ponad 10 mln osób wykluczonych (ZPP za MI).

NIK oceniła działania Ministra Infrastruktury przeciw wykluczeniu komunikacyjnemu jako nieskuteczne: sieć regularnych linii autobusowych systematycznie się kurczyła mimo poprawy dostępności drogowej. W gminach Brudzeń Duży i Łagów większość kursów dotowanych z Funduszu rozwoju przewozów autobusowych jeździła tylko w dni nauki szkolnej. Przez lata prawie 40% gmin i powiatów nie przekazywało wymaganych informacji o transporcie zbiorowym, a część danych była nierzetelna. ZPP, powołując się na Ministerstwo Infrastruktury, wskazuje ponad 10 mln osób dotkniętych wykluczeniem i za przyczyny uznaje rozdrobnienie organizatorów oraz brak stabilnego finansowania.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Obowiązkowe, maszynowo czytelne rozkłady w otwartym formacie i dane o napełnieniu z kasowników lub liczników pasażerów zastępują sprawozdania, których 40% organizatorów nie składa. Macierz potrzeb przejazdów szacuje się z rejestrów szkół, przychodni i zakładów pracy oraz zagregowanych, anonimowych danych o ruchu. Sieć projektuje się jako jedno zadanie optymalizacji (dowozy szkolne i linie publiczne razem, synchronizacja z koleją, kursy na żądanie z dynamicznym układaniem tras tam, gdzie popyt jest rozproszony), a co kwartał porównuje się napełnienie z planem i koryguje częstotliwość.

Źródła (2)

Samorząd Mieszkańcy korzystający z dróg gminnych i powiatowych; zarządcy dróg w powiatach.

Drogi lokalne remontowane bez pomiaru jakości i bez planu utrzymania

Poziomy: gmina i miasto · powiat

Skontrolowane inwestycje 107 634 tys. zł: 15 741,6 tys. zł wydane z naruszeniem prawa i 2 121,3 tys. zł nienaliczonych kar, łącznie 16,6% wartości; ok. 59 km dróg w siedmiu jednostkach; drogi to ok. połowa środków „Polskiego Ładu” w 2024 r. (NIST).

ZPP wskazuje, że powiaty utrzymują sieć, której znaczna część nie spełnia ustawowej definicji drogi powiatowej, gminy nie chcą przejmować tych dróg z powodu kosztów, drogi powiatowe są w praktyce poza strumieniem środków UE, a ustawa o dochodach z 2024 r. nie zapewniła środków wystarczających na ich utrzymanie. NIK w kontroli inwestycji drogowych z „Polskiego Ładu” stwierdziła, że w żadnej jednostce nie potwierdzono prawidłowo jakości robót, a mimo to je odbierano; w pięciu jednostkach były spękania nawierzchni, wadliwe odwodnienie i niestabilne skarpy, co grozi przyspieszoną degradacją. Według analizy NIST (omówienie prasowe) BGK nie wie, ile kilometrów dróg wyremontowano.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Kamera i akcelerometr na pojeździe, który i tak jeździ po gminie (śmieciarka, autobus), co miesiąc mierzą równość i spękania nawierzchni; odbiór robót opiera się na pomiarze. Model degradacji nawierzchni (łańcuch Markowa stanów kalibrowany na własnych pomiarach) przewiduje, kiedy odcinek przejdzie z taniego zabiegu do kosztownej przebudowy. Plan zabiegów na 5–10 lat minimalizuje koszt cyklu życia przy rocznym budżecie i minimalnym stanie; trasy odśnieżania i łatania to zadanie trasowania pojazdów na tej samej sieci.

USA (Arizona): Stanowy system zarządzania nawierzchniami z probabilistycznym modelem degradacji i optymalizacją zabiegów dla 7 400 mil dróg zaoszczędził w pierwszym roku (1980–1981) 14 mln USD, prawie jedną trzecią budżetu utrzymania nawierzchni. [źródło]

Źródła (3)

Samorząd Mieszkańcy gmin, których władze nie są związane z partią rządzącą, oraz wszystkie gminy, które zapłacą za utrzymanie obiektów zbudowanych z dotacji.

Inwestycje lokalne rozdzielane uznaniowo, bez pomiaru efektów i kosztu utrzymania

Poziomy: gmina i miasto · państwo

Wybór wójta lub burmistrza z partii rządzącej zwiększał odsetek gmin z jakimkolwiek finansowaniem z RFIL o ponad 45 pkt proc., a kwotę o ponad 175 zł na mieszkańca; udział dotacji z „Polskiego Ładu” w inwestycjach samorządów: ok. 6% (2022) → niemal 30% (2024); pula programu ok. 99 mld zł (NIST, omówienie prasowe).

W 2024 r. dotacje z programu „Polski Ład” stanowiły niemal 30% wydatków inwestycyjnych samorządów. Badanie wcześniejszego programu uznaniowych dotacji (Rządowy Fundusz Inicjatyw Lokalnych) metodą nieciągłości regresji wykazało silne uprzywilejowanie gmin rządzonych przez wójtów i burmistrzów związanych z partią rządzącą. Według NIST brakuje danych o efektach rzeczowych inwestycji, a utrzymanie nowych obiektów będzie obciążeniem dla samorządów w trudnej sytuacji budżetowej; NIST postuluje przejrzystość alokacji i obowiązek raportowania efektów. Bez wspólnych mierników gmina nie może uczciwie porównać się z podobnymi gminami.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacjaSztuczna inteligencja

Każda dotacja ma obowiązkowy efekt rzeczowy w jednolitym słowniku (km, m², miejsca) i trafia do rejestru majątku z datą budowy. Dla każdej gminy szacuje się roczny koszt utrzymania i odtworzenia majątku na 20 lat i zestawia z prognozą dochodów bieżących. Podział środków według jawnego wzoru (potrzeby, koszt cyklu życia, zdolność utrzymania) to zadanie plecakowe z ograniczeniami regionalnymi; model językowy czyta i grupuje wnioski oraz wychwytuje brakujące wskaźniki, ale nie ocenia i nie przyznaje punktów.

Źródła (2)

Samorząd kierowcy, mieszkańcy, zarządcy dróg

Mosty i przepusty bez przeglądów

Poziomy: gmina i miasto · powiat

12 z 16 skontrolowanych zarządców nie robiło obowiązkowych kontroli; 56 procent gminnych mostów i przepustów w stanie przedawaryjnym albo niedostatecznym; 45 ze 139 obejrzanych obiektów zagrażało ruchowi lub życiu

Zarządcy dróg nie przeprowadzają obowiązkowych kontroli okresowych mostów i przepustów, nie znają ich stanu i nie planują na nie pieniędzy. Najgorzej jest na drogach gminnych.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Ewidencja z oceną stanu każdego obiektu i modele degradacji, które szacują stan między przeglądami i wskazują, gdzie przegląd jest najpilniejszy. Kolejność remontów wybierana przez optymalizację ryzyka — prawdopodobieństwo awarii razy jej skutek — przy danym budżecie, zamiast według tego, kto głośniej upomina się o swój most.

Źródła (1)

Samorząd kierowcy, piesi, rowerzyści, mieszkańcy

Nie wiadomo, czyja jest dziurawa droga

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

Ewidencję dróg prowadzi osobno około 2,5 tysiąca gmin i 380 powiatów; 63 procent skontrolowanych zarządców miało nierzetelną ewidencję obiektów

Drogi publiczne mają czterech rodzajów zarządców — gminę, powiat, województwo i GDDKiA — a do tego wyjątki: miasta na prawach powiatu, odcinki koncesyjne, porozumienia między zarządcami i drogi wewnętrzne. Nie ma ogólnodostępnego rejestru, w którym da się sprawdzić zarządcę konkretnej drogi, a mapa państwowa pokazuje właściciela działki, nie zarządcę. Poradniki radzą zapytać w gminie. Zgłoszenie dziury albo roszczenie o odszkodowanie zaczyna się więc od ustalania adresata.

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Otwarty rejestr zarządców jako warstwa na mapie: każdy odcinek drogi z kategorią i zarządcą. Na nim warstwa kierująca, która z punktu na mapie i kategorii problemu sama ustala adresata, a model językowy przypisuje kategorię do opisu napisanego własnymi słowami. Obywatel zgłasza jeden raz, w dowolnym kanale.

Wielka Brytania: FixMyStreet z punktu na mapie i kategorii ustala, czy sprawa należy do gminy, hrabstwa czy zarządcy dróg krajowych, i sam wysyła ją właściwemu organowi. [źródło]

Źródła (3)

Samorząd Wszyscy płacący opłatę śmieciową oraz gminy dopłacające do systemu z innych zadań.

Odpady: system drożeje, a recykling stoi

10 gmin, 2020–2021: dochody z opłat 241 610,6 tys. zł, wydatki 282 446,8 tys. zł, deficyt 40 836,2 tys. zł; rozbieżność deklaracji wobec GUS ok. 16%; recykling odpadów komunalnych 41% w 2022 r. (UE-27 ok. 49%) przy celu 55% na 2025 r.; składowanie 38%.

W dziesięciu skontrolowanych przez NIK gminach mazowieckich ponad 93% kosztów systemu stanowił odbiór, transport i zagospodarowanie odpadów, a opłaty ich nie pokrywały. Gminy nie znają rzeczywistej liczby mieszkańców nieruchomości: według regionalnych izb obrachunkowych deklaracje są przeciętnie o ok. 16% niższe niż dane GUS, więc koszt dzielą mniej liczni płacący. Europejska Agencja Środowiska ocenia, że Polsce grozi niewykonanie celów recyklingu na 2025 r. i ograniczenia składowania na 2035 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wiąże wzrost opłat z inflacją, płacami, energią i paliwem, a środki z rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla gmin się opóźniają.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Waga i odczyt identyfikatora pojemnika na śmieciarce dają rzeczywistą masę z każdej trasy i frakcji. Liczbę mieszkańców nieruchomości szacuje się z danych pośrednich (zużycie wody, masa odpadów, meldunki), wskazując deklaracje warte weryfikacji; decyzję podejmuje urzędnik. Trasy i częstotliwość odbioru liczy się jako zadanie trasowania pojazdów z oknami czasowymi i pojemnością przed przetargiem, żeby gmina znała realny koszt usługi; koszt na tonę i mieszkańca porównuje się z gminami o podobnej gęstości zabudowy.

Ghana: W trzech samorządach śmieciarki przejechały trasy z optymalizacji i porównano je z dotychczasowymi: tygodniowy przebieg spadł o 81,27 km (4,79%), czas o 853,59 min (14,21%), paliwo o 145,86 l (10,81%). [źródło]

Źródła (3)

Samorząd mieszkańcy zgłaszający usterki

Zgłoszenie zamknięte, dziura została

W Toruniu w 2026 roku 546 zgłoszeń wciąż oznaczonych jako „nowe”, część sprzed około czterech lat

Miejskie systemy zgłoszeń zamykają sprawy bez naprawy albo zostawiają je bez reakcji latami. Kto raz zgłosił problem w próżnię, nie zgłasza go drugi raz — a miasto traci najtańszy czujnik, jaki ma.

Pomiar i daneSterowanie

Uczciwy status zamiast jednego „zamknięte”: przekazane, przyjęte przez zarządcę, zaplanowane z datą, wykonane z dowodem. Mierzymy odsetek naprawionych, nie zamkniętych, i wiek zaległych zgłoszeń. Sprawa po terminie sama wraca wyżej, do przełożonego — tak działa sprzężenie zwrotne, a nie dobra wola.

Singapur: Zamiast „zamknięte” są stany „rozwiązane” i „udzielono odpowiedzi”, a zamknięcie wymaga wykonanej pracy, w miarę możliwości ze zdjęciem — po tym, jak urzędy zamykały sprawy za wcześnie pod presją wskaźnika szybkości. [źródło]

Źródła (2)

Edukacja uczniowie, zwłaszcza potrzebujący nauczyciela współorganizującego kształcenie, psychologa lub pedagoga specjalnego; przedszkola

Brakuje nauczycieli konkretnych specjalności, a nikt nie mierzy realnych wakatów

Poziomy: gmina i miasto · powiat · państwo

10 303 oferty pracy na 7142,58 etatu (20 sierpnia 2026 r.); 3579 ofert na 2358 etatów (5 września 2025 r.); najwięcej ofert: nauczyciel współorganizujący kształcenie 1258, wychowanie przedszkolne 1202, psycholog 719, matematyka 556; 8085 nauczycieli bez wymaganych kwalifikacji w roku 2025/2026, ok. 1,29% (MEN)

Ministerstwo Edukacji przyznaje, że liczba ogłoszeń w kuratoriach nie obrazuje realnych braków kadrowych, a liczba faktycznie nieobsadzonych wakatów jest znana dopiero po rozpoczęciu roku szkolnego. Braki skupiają się w kilku rolach: nauczyciele współorganizujący kształcenie, wychowanie przedszkolne, psycholodzy, matematyka, angielski i polski, najczęściej w szkołach podstawowych. Kilka tysięcy nauczycieli pracuje bez wymaganych kwalifikacji za zgodą kuratora.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Miesięczny wskaźnik niedoboru godzin dla każdej szkoły i przedmiotu z danych SIO i arkuszy organizacyjnych (godziny ponadwymiarowe, zastępstwa, godziny prowadzone bez kwalifikacji) zamiast liczenia ogłoszeń. Prognoza odejść z zawodu i napływu absolwentów dla każdej specjalności i powiatu na 5–10 lat. Współdzielenie nauczycieli przedmiotów z niedoborem między pobliskimi szkołami jako zadanie przydziału godzin z ograniczeniem dojazdu i planu lekcji, uzupełnione zajęciami zdalnymi dla kilku szkół.

Źródła (1)

Edukacja uczniowie wsi i małych miast, ich rodzice, gminy utrzymujące coraz mniejsze szkoły

Sieć szkół i dojazdy w wyludniających się gminach

Poziomy: gmina i miasto · powiat

28% szkół podstawowych ma poniżej 100 uczniów i uczy w nich 5,5% uczniów; 10% szkół ma poniżej 50 uczniów (ZPP za GUS 2023); 6,6 mln osób w wieku 0–17 lat na koniec 2025 r., o 140 tys. mniej niż rok wcześniej i o 2,7 mln mniej niż w 2000 r. (GUS); 14% młodzieży 12–19 lat zagrożone wykluczeniem transportowym, 21% wybrałoby inną szkołę, gdyby nie dojazd (UNICEF 2024)

Dzieci i młodzieży ubywa, a liczba pierwszoklasistów na najbliższe lata jest już praktycznie przesądzona przez urodzenia. W gminach wiejskich szkoły maleją, a koszt budynku, energii i kadry rozkłada się na coraz mniej uczniów, więc gminy wybierają między zamknięciem szkoły i dłuższym dojazdem a utrzymaniem jej kosztem innych zadań. Dojazd ma znaczenie: 14% młodzieży w wieku 12–19 lat jest zagrożone wykluczeniem transportowym, a dojazd wpływa na wybór szkoły. Decyzje o sieci szkół zapadają zwykle bez jawnego modelu łączącego demografię, czas dojazdu i koszty.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Prognoza liczby uczniów w każdym obwodzie na 6–10 lat z rejestru PESEL i meldunków, aktualizowana co roku, oraz pomiar rzeczywistego czasu dojazdu każdego ucznia po sieci dróg i rozkładach. Model lokalizacji i alokacji sieci szkół połączony z planowaniem tras dowozu, z ograniczeniami maksymalnego czasu dojazdu dziecka, liczebności oddziału i budżetu. Model pokazuje radzie gminy kilka wariantów z jawnymi kosztami i czasami dojazdu, a decyzja pozostaje polityczna.

Źródła (3)

Edukacja uczniowie z rodzin o mniejszych zasobach i ze wsi; szkoły oceniane po surowych wynikach

Wynik zależy od domu i płatnych korepetycji, a szkoła nie zna swojej wartości dodanej

Poziomy: gmina i miasto · państwo

matematyka E8 2025, mazowieckie: mediana 47% na wsi wobec 70% w miastach powyżej 100 tys.; 34% rodzin z uczniami płaci za korepetycje lub kursy, mediana wydatków na dodatkowe zajęcia 600 zł miesięcznie (CBOS, próba 178)

Surowe wyniki egzaminów mieszają wkład szkoły z tym, z czym uczeń przyszedł, i z tym, co rodzina dokupiła: w mazowieckim mediana wyniku z matematyki na egzaminie ósmoklasisty 2025 wynosiła 47% na wsi i 70% w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców. Odsetek rodzin płacących za korepetycje i kursy wzrósł z 14% w 2015 r. do rekordowych 34% w 2025/2026, a za dodatkowe zajęcia płaci 88% rodziców z wyższym wykształceniem wobec 66% z zasadniczym zawodowym lub niższym. Edukacyjna wartość dodana jest liczona dla szkół ponadpodstawowych, ale po zmianie matury wskaźników dla 4-letnich liceów nie opublikowano w 2023 r.; miary wartości dodanej dla szkół podstawowych nie potwierdzono.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Wartość dodana każdej szkoły z wielopoziomowego modelu uwzględniającego wynik na wejściu i osobno sytuację rodzinną, ze ściąganiem małych szkół do średniej i przedziałem ufności; dla szkół podstawowych potrzebny jest pomiar na wejściu, np. diagnoza w klasie 4. Bezpłatne godziny wsparcia w szkole przydziela się uczniom o największym oczekiwanym przyroście przy ograniczeniu liczby godzin i nauczycieli. Ponowny test po 8–10 tygodniach koryguje przydział, a niska wartość dodana uruchamia wsparcie dla szkoły, a nie karę.

USA (Chicago): Intensywne, zindywidualizowane korepetycje z matematyki w szkole prowadzone przez przeszkolonych tutorów niebędących nauczycielami, sprawdzone w dwóch losowych badaniach kontrolowanych: wyniki z matematyki wzrosły o 0,18–0,40 odchylenia standardowego, a efekty utrzymywały się w kolejnych latach. [źródło]

Źródła (3)

Wsparcie osoby starsze, zwłaszcza po 80. roku życia, samotne i mieszkające na wsi; rodziny opiekujące się nimi bez wsparcia

Gmina nie wie, który senior będzie potrzebował opieki w domu

Poziomy: gmina i miasto · państwo

usług opiekuńczych nie zapewniało 12,6% gmin wiejskich i miejsko-wiejskich (275), specjalistycznych 83,4% (1816), sąsiedzkich 77,1% (1679); wsparcie dla nieco ponad 5% seniorów w skontrolowanych gminach; 5,3% starszych wymagających pomocy nie dostaje żadnej (PolSenior 2 za NIK); opieka długoterminowa to 7,8% bieżących wydatków na zdrowie wobec 18,1% w UE

NIK (lipiec 2026) ustaliła, że gminy wiejskie i miejsko-wiejskie pomagają seniorom, którzy sami się zgłoszą lub zostaną zgłoszeni przez innych. Żadna z 19 skontrolowanych gmin nie prowadziła systemowego rozpoznania potrzeb, diagnozy nie zawierały prognozy liczby seniorów potrzebujących wsparcia, a ośrodki nie identyfikowały samotnych seniorów. Usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w wielu gminach w ogóle nie świadczono, choć to obowiązek gminy. Polska wydaje na opiekę długoterminową niespełna połowę średniej UE.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Prognoza liczby osób niesamodzielnych w każdej gminie na 5–10 lat: model kohortowo-składnikowy ludności pomnożony przez wskaźniki niesamodzielności według wieku i płci, skorygowany o samotne zamieszkiwanie. Gminny wskaźnik pokrycia (odsetek prognozowanych potrzebujących z usługą) i lista do proaktywnej wizyty pracownika socjalnego, który sam decyduje o pomocy. Trasy opiekunek w rozproszonej gminie planuje się jako problem tras pojazdów z oknami czasowymi, a liczbę godzin usług koryguje się co roku według odchyłki wskaźnika pokrycia.

Źródła (2)

Wsparcie osoby niesamodzielne czekające na dom pomocy społecznej, ich rodziny, gminy współfinansujące pobyt

Kolejka do DPS przy wolnych miejscach

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo

824 DPS z 80 322 miejscami; 90 468 osób korzystających w 2024 r.; 4 898 oczekujących i 1 999 wolnych miejsc na 31 grudnia 2024 r. (MRPiPS)

Na koniec 2024 r. na miejsce w DPS czekało prawie 4,9 tys. osób, a jednocześnie w DPS-ach było prawie 2 tys. wolnych miejsc. Ministerstwo tłumaczy to niedopasowaniem terytorialnym lub typem placówki oraz odkładaniem przeprowadzki przez część osób z decyzją. Brakuje mechanizmu, który zestawia wolne miejsca z oczekującymi ponad granicami powiatu, i prognozy, ile miejsc jakiego typu będzie potrzebnych przy zapowiadanym przejściu na usługi w miejscu zamieszkania.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Jeden codziennie aktualny rejestr wolnych miejsc i oczekujących (typ DPS, lokalizacja, wymagania opieki) zamiast rocznego sprawozdania. Przydział jako zadanie przyporządkowania (przepływ o minimalnym koszcie) z ograniczeniami typu placówki, odległości od rodziny i preferencji osoby; wynik jest propozycją, a decyzję podejmuje człowiek za zgodą osoby. Prognoza popytu na typy miejsc w powiatach na 5–10 lat pozwala planować przekształcenia zamiast nowych budynków.

Źródła (1)

Wsparcie najuboższe rodziny i seniorzy o niskich dochodach, osoby z niepełnosprawnością, podatnicy

Transfery omijają najbiedniejszych, a progi dochodowe stoją od 2015 r.

Poziomy: gmina i miasto · państwo

102,4 mld zł na cztery świadczenia powszechne w 2025 r. (800+: 64,0 mld zł); z 800+ do najbiedniejszych 20% trafia 19,7%, do najbogatszych 20% 20,1%; z pomocy społecznej do najbiedniejszych 20% trafia 96,1%; dzieci z zasiłkiem rodzinnym: 7,7 mln (2005) wobec 1,3 mln (2024); brak waloryzacji oszczędza 5,2 mld zł rocznie (CenEA)

Główne pieniądze płyną przez świadczenia powszechne (800+, 13. i 14. emerytura, dodatek pielęgnacyjny), niezależne od dochodu i potrzeb; 800+ w praktycznie równej części trafia do najbiedniejszej i najbogatszej piątej części społeczeństwa. Świadczenia zależne od dochodu, które dobrze trafiają do najuboższych, zmarginalizowano: progi zasiłku rodzinnego nie zmieniły się od 2015 r., kwoty od 2016 r. Nowe świadczenia mają ostre progi, np. „Aktywny rodzic” daje 1000 zł miesięcznie więcej rodzinom, w których oboje rodzice pracują i zarabiają łącznie co najmniej płacę minimalną. Liczby gospodarstw tuż pod progami nie potwierdzono.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Mikrosymulacja na danych budżetów gospodarstw domowych i rejestrów podatkowych (jak model SIMPL) podaje dla każdej zmiany koszt, rozkład w decylach, efektywną krańcową stopę opodatkowania i liczbę gospodarstw w strefie progu. Progi i tempo wygaszania dobiera się optymalizacją przy ograniczeniu budżetu, minimalizując ubóstwo skrajne i maksymalną efektywną stopę, czyli łagodne wygaszanie zamiast ostrego progu. Ustawowa automatyczna waloryzacja progów według wskaźnika zastępuje ciche zamrożenie.

Źródła (1)

Wsparcie rodzice dzieci w wieku 1–2 lat, zwłaszcza matki na wsi i we wschodniej Polsce

Żłobek zależy od adresu

Poziomy: gmina i miasto · państwo

instytucje opieki w 1538 gminach (62,1%), w tym w 713 gminach wiejskich (48,7%); 42% dzieci w wieku 1–2 lat objętych opieką, od 32% w świętokrzyskim do 56% w dolnośląskim; zgłoszone zapotrzebowanie 35,3 tys. miejsc (2024); ok. 238 tys. urodzeń w 2025 r., o ok. 14 tys. mniej niż rok wcześniej (GUS)

Liczba miejsc rośnie szybko, ale nierówno: na koniec 2024 r. żłobki, kluby dziecięce lub dzienni opiekunowie działały w niespełna dwóch trzecich gmin i w mniej niż połowie gmin wiejskich, a odsetek dzieci w wieku 1–2 lat objętych opieką waha się od jednej trzeciej do ponad połowy zależnie od województwa. Jednocześnie urodzeń jest coraz mniej, więc miejsce zbudowane w złej gminie może za kilka lat stać puste, a w innej nadal go brakuje. Planowanie wymaga prognozy dla każdej gminy, a nie średniej krajowej.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Prognoza liczby dzieci w wieku 1–2 lat w każdej gminie na 3–5 lat z rejestru PESEL i meldunków, pomnożona przez odsetek rodziców deklarujących potrzebę opieki z corocznego badania. Lokalizacja nowych miejsc jako zadanie pokrycia z ograniczeniem czasu dojazdu i budżetu, z placówkami międzygminnymi i formami elastycznymi tam, gdzie popyt za kilka lat spadnie. Coroczny pomiar luki popyt–podaż w każdej gminie kieruje dotacje tam, gdzie luka jest największa.

Niemcy: Corocznie mierzony jest zarówno odsetek dzieci w opiece (statystyka publiczna), jak i potrzeba zgłaszana przez rodziców (badanie DJI), z luką raportowaną według krajów związkowych i wieku; przy rozbudowie opieki odsetek dzieci poniżej 3 lat w opiece wzrósł z 13,6% (2006) do 32,9% (2015), a potrzeba zgłaszana w 2016 r. wynosiła 46%. [źródło]

Źródła (2)

Podatki Samotni pracownicy o niskich zarobkach; rodziny tuż przy progach dochodowych świadczeń.

Pułapka niskiej płacy i zamrożone progi świadczeń

Poziomy: gmina i miasto · państwo

Pułapka niskiej płacy (samotny, 33%→67% przeciętnej): 55,64% w Polsce wobec 45,9% w UE (2025); klin podatkowy na niskich płacach 39,1% (UE 39,5%); próg zasiłku rodzinnego spadł z 32,1% do 14,0% płacy minimalnej (wyliczenie własne).

Osoba samotna, której płaca rośnie z 33% do 67% przeciętnej, oddaje w Polsce 55,6% przyrostu na podatki, składki i utracone świadczenia, wyraźnie więcej niż średnio w UE; dla jednego żywiciela z dwojgiem dzieci Polska wypada lepiej niż UE. Klin podatkowy na niskich płacach wzrósł z 31,6% w 2022 r. do 39,1% w 2025 r. Część presji wynika z braku indeksacji: kryterium dochodowe zasiłku rodzinnego wynosi 674 zł na osobę od listopada 2018 r., choć płaca minimalna wzrosła z 2100 zł do 4806 zł.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Mikrosymulacja podatkowo-świadczeniowa (np. polska wersja EUROMOD) liczy efektywną krańcową stopę opodatkowania dla każdego typu gospodarstwa i poziomu dochodu, łącznie z PIT, składkami, zasiłkami, dodatkiem mieszkaniowym i pomocą społeczną, a dane administracyjne pokazują, ile osób stoi przy krawędzi progu. Harmonogram wycofywania świadczeń projektuje się jako zadanie optymalizacji: najniższa maksymalna krańcowa stopa przy stałym budżecie, jedna stopa zamiast progów. Progi indeksuje się automatycznie do płac, a odstępstwo wymaga jawnej decyzji.

Wielka Brytania: Universal Credit zastąpił kilka dawnych świadczeń jednym, wycofywanym jedną stopą wraz ze wzrostem zarobków (od 24.11.2021 r. 55%). Ewaluacja DWP metodą dopasowania: samotni rodzice w Universal Credit częściej podejmowali pracę w ciągu 6 miesięcy niż w dawnym systemie — o 5,3 punktu procentowego; badanie prowadzi ministerstwo odpowiedzialne za program. [źródło]

Źródła (5)

Sądy Kupujący mieszkania i domy, kredytobiorcy, banki, deweloperzy, spadkobiercy.

Księgi wieczyste: zaległości wróciły

Poziomy: gmina i miasto · powiat

Pozostałość spraw KW: 298 382 (2015) → 1 884 313 (2019) → 966 138 (2023) → 1 065 874 (2024) → 1 606 217 (2025); wpływ 5 240 089 i załatwienie 4 699 746 w 2025 r.; średni czas 3,0 mies.

Po kryzysie z 2019 r. zaległości w wydziałach ksiąg wieczystych spadały do 2023 r., ale w 2025 r. wpływ urósł do 5,24 mln wniosków, wskaźnik opanowania wpływu spadł do 89,7, a liczba spraw czekających wzrosła o połowę. Średni czas w skali kraju (3,0 mies.) ukrywa różnice lokalne; NIK wskazała wydziały KW w Warszawie-Mokotowie i Krakowie-Podgórzu jako jedne z najbardziej obciążonych. Wnioski są powtarzalne i prowadzone elektronicznie, więc kolejkę da się przewidywać.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacjaSztuczna inteligencja

Publiczny, cotygodniowy czas od wpływu do wpisu (mediana i 90. percentyl) dla każdego wydziału oraz prognoza wpływu z liczby aktów notarialnych i umów kredytowych. Gdy kolejka przekracza próg, nadwyżka wniosków elektronicznych trafia do referendarzy w wydziałach z wolną mocą (zadanie przydziału; wymaga zmiany przepisów o właściwości); SI wyodrębnia pola z aktu notarialnego i sprawdza zgodność z księgą, a wpis zatwierdza referendarz.

Dania: Rejestracja praw do nieruchomości przeniesiona z 82 sądów do jednego sądu (2007) i w pełni cyfrowa od 2009 r.; ok. 200 automatycznych kontroli, ok. 88% spraw obsługiwanych automatycznie, rejestracja dokumentu w 5 sekund (dane z 2017 r.). [źródło]

Źródła (2)

Uczciwość Podatnicy, mali i średni wykonawcy, uczciwi zamawiający.

Co drugi duży przetarg kończy się jedną ofertą

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

Średnio 2,84 oferty (2024; 2,41 w 2023 r.); poniżej progów UE jedna oferta: roboty 14%, dostawy niespełna 43%, usługi prawie 38%; od progów UE więcej niż jedna oferta w prawie 51% postępowań (w dostawach 48%).

W zamówieniach o wartości od progów unijnych tylko w ok. 51% postępowań złożono więcej niż jedną ofertę (2024; 46% w 2023 r.), a w dostawach poniżej progów niespełna 43% postępowań miało jedną ofertę. Pojedyncza oferta nie dowodzi nieuczciwości, ale jest podstawową flagą ryzyka; dane do jej wykrywania istnieją, lecz nie znaleźliśmy publicznego, systematycznego przeglądu flag na poziomie zamawiającego. Danych o koncentracji wykonawców i dzieleniu zamówień w tym badaniu nie potwierdzono.

Pomiar i daneEstymacjaSztuczna inteligencja

Zestaw flag liczonych dla każdego zamawiającego (jedna oferta, krótki termin, zamówienia tuż pod progiem, powtarzający się zwycięzca, częste aneksy) porównuje się z modelem oczekiwanej liczby ofert dla rodzaju, wartości i regionu zamówienia, więc odstaje tylko wynik gorszy od oczekiwanego. SI grupuje podobne specyfikacje i wskazuje warunki wykluczające rynek, a graf właścicielski z KRS i CRBR pokazuje powiązania wykonawców z decydentami przed podpisaniem umowy; każda flaga trafia do człowieka.

Ukraina: ProZorro: wszystkie zamówienia online, aukcja domyślnie, otwarte dane OCDS; udział wartości zamówień udzielanych konkurencyjnie wzrósł z 24,5% (2015) do 70,3% (2017), ceny końcowe względem szacunku niższe o 3,5–5,8%, postępowania krótsze o 5–6 dni; wpływ na liczbę oferentów słaby. [źródło]

Źródła (1)

Uczciwość Sygnaliści, pracownicy instytucji publicznych i firm, wszyscy ponoszący skutki niezgłoszonych nieprawidłowości.

Sygnaliści: nie wiadomo, gdzie zgłosić, a wyników nie da się policzyć

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

5285 sprawozdań organów, 339 (ok. 6,4%) z jakimkolwiek zgłoszeniem; 1908 zgłoszeń → 1006 postępowań → 180 stwierdzonych naruszeń; szkody 14 996 635,98 zł, odzyskano 106 880 zł (ok. 0,7%); do RPO 690 spraw, z czego 222 (32%) uznane za zgłoszenia.

W pierwszym pełnym roku działania ustawy o ochronie sygnalistów zgłoszenia trafiły do wąskiej grupy instytucji, a ponad 5 tys. podmiotów składało sprawozdania, choć według RPO znaczna część nie sprawdziła, czy w ogóle jest właściwa. Złożona definicja organu publicznego sprawia, że instytucje nie wiedzą, czy nim są, a sygnalista — dokąd iść. Rejestry są niejednolite, zgłoszenia mogą być liczone podwójnie albo wcale, a sprawozdania nie zawierają dziedziny naruszenia wymaganej przez Komisję Europejską; RPO sam ocenia dane jako nie w pełni spójne i miarodajne.

Pomiar i daneSterowanieSztuczna inteligencja

Jeden słownik i jeden identyfikator zgłoszenia idący za sprawą przy przekazaniu między organami usuwa podwójne liczenie i pozwala mierzyć czas do pierwszej czynności oraz wynik. SI czyta pseudonimizowaną treść i proponuje właściwy organ oraz dziedzinę z art. 3 ustawy, a decyzję podejmuje urzędnik; organ przekraczający terminy informacji zwrotnej albo „gubiący” zgłoszenia dostaje z góry opisaną interwencję.

Źródła (1)

Budżet Beneficjenci (samorządy, firmy, uczelnie), podatnicy pokrywający korekty finansowe.

Fundusze UE: plany przepływów się nie sprawdzają, a błędy wychodzą po fakcie

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

Polska: dochody budżetu środków europejskich 69,2% planu, wydatki 89,5 mld zł = 64,9% planu (2025; 54,1% w 2024 r.), deficyt 13,4 mld zł wobec planowanych 28,0 mld zł. UE: błąd w polityce spójności 5,7% (2024; 9,3% w 2023 r.), ogółem 3,6%; do końca 2024 r. wypłacono 50% grantów RRF.

Wydatki budżetu środków europejskich wykonano w 54,1% planu w 2024 r. i w 64,9% w 2025 r., co wskazuje na zbyt optymistyczne założenia co do tempa projektów. Po drugiej stronie są błędy: Europejski Trybunał Obrachunkowy szacuje poziom błędu w polityce spójności w UE na 5,7% (2024) przy progu istotności 2% i wskazuje, że krajowe instytucje audytowe nie wykrywały wielu błędów, które powinny były wykryć. Polskiego poziomu błędu nie ustalono.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieSztuczna inteligencja

Prognoza przepływów oparta na harmonogramach projektów skorygowanych o historyczne opóźnienia danego typu beneficjenta (model przeżycia kamieni milowych) i co miesiąc korygowana błędem z wykonania zastępuje deklaracje beneficjentów. SI sprawdza kompletność i spójność dokumentów rozliczeniowych przed certyfikacją i oznacza wnioski do przeglądu, a o uznaniu wydatku zawsze decyduje człowiek.

Źródła (2)

Budżet Mieszkańcy, radni głosujący nad planami, regionalne izby obrachunkowe.

Samorządy planują z błędem, który rośnie co roku, a prognozy wieloletnie bywają nierealne

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo

2025: planowany deficyt JST 30 678 727 tys. zł, wykonana nadwyżka 1 818 928 tys. zł (odchylenie ok. 32,5 mld zł); odsetek JST z deficytem 55,8% → 38,4%; zbadano 31 433 uchwały i zarządzenia w sprawie WPF (16,7% badanych aktów); 3010 opinii o projektach WPF, w tym 530 z uwagami, 83 z zastrzeżeniami i 15 negatywnych.

RIO opisują utrwaloną tendencję, w której wykonanie budżetów JST regularnie przewyższa plany, a odchylenia rosną z roku na rok — z powodu niedoszacowania dochodów i niewykonania wydatków, głównie inwestycyjnych. Jednocześnie w wieloletnich prognozach finansowych izby wytykają nierealistyczne prognozowanie w drugą stronę: przeszacowanie wzrostu dochodów bieżących i spadku wydatków bieżących, by wykazać nadwyżkę operacyjną i zmieścić się w limicie spłat. Plan roczny jest zbyt ostrożny, prognoza wieloletnia zbyt optymistyczna, a WPF zmienia się bardzo często.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Publiczny wskaźnik trafności planu każdej JST (wykonanie / plan pierwotny dla dochodów bieżących, majątkowych i wydatków inwestycyjnych) za 5 lat ze sprawozdań Rb-27S i Rb-28S oraz korekta obciążenia prognoz i WPF historycznym błędem tej JST i jej klasy referencyjnej. Kwartalna prognoza krocząca z bieżącego wykonania zastępuje doraźne zmiany WPF, a radny dostaje plan z przedziałem niepewności zamiast jednej liczby.

Źródła (1)

Energia Mieszkańcy bloków w miastach średnich i małych podłączonych do sieci ciepłowniczej (ciepło sieciowe ogrzewa 44,9% mieszkań).

Nieefektywne ciepłownictwo w mniejszych miastach

Koniec 2023: 148 systemów efektywnych = 22,6% systemów w sprawozdaniach. 2025: paliwa węglowe 52,8% energii chemicznej paliw; 224 przedsiębiorstwa ze źródłami do 50 MW; średnia cena ciepła ze źródeł 102,69 zł/GJ (województwa 85,10–127,41 zł/GJ); straty przesyłu 33 022,0 TJ przy 252 899,5 TJ oddanych do sieci (ok. 13%, obliczenie własne).

Systemy ciepłownicze miały osiągnąć status systemu efektywnego energetycznie do 31 grudnia 2025 r., ale na koniec 2023 r. warunek spełniało niespełna 23% systemów objętych sprawozdaniami. Węgiel nadal dominuje w paliwach ciepłownictwa, większość wytwórców to małe źródła bez narzędzi do optymalizacji pracy sieci, a ceny ciepła ze źródeł różnią się między województwami o kilkadziesiąt procent. URE ostrzega przed skutkami deregulacji taryf dla przedsiębiorstw mniejszych i słabiej zarządzanych.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Zdalny odczyt w węzłach cieplnych i model sieci kalibrowany na danych pozwalają sterować temperaturą zasilania predykcyjnie (MPC): z prognozą pogody i zapotrzebowania, z wykorzystaniem wody w rurach jako magazynu, co zmniejsza straty przesyłu i szczyty pracy kotłów. Dobór inwestycji (pompa ciepła, magazyn ciepła, kocioł elektrodowy na tanią energię z OZE, biomasa) to optymalizacja mieszanoliczbowa przy ograniczeniach: próg systemu efektywnego, budżet, taryfa. Wspólny model dla wielu małych ciepłowni daje im narzędzia, na które pojedynczo ich nie stać.

Holandia i Szwecja: Sterownik STORM w działających sieciach: w teście polowym ścinanie szczytów obniżyło szczytową produkcję ciepła w Rottne o 3,1%, a równoważenie komórek w Heerlen obniżyło szczyt o 7,5–34%. [źródło]

Źródła (4)

Energia Inwestorzy w OZE (rolnicy, spółdzielnie energetyczne, gminy, firmy) oraz prosumenci skarżący się na jakość napięcia.

Odmowy przyłączenia źródeł do sieci zamiast policzonej pojemności sieci

Poziomy: gmina i miasto · państwo

2025: 4 897 odmów na 107 022,85 MW (2 133 techniczne – 28 516,60 MW; 1 150 ekonomiczne – 6 124,66 MW; 1 614 obu rodzajów – 72 381,60 MW); pięciu największych OSD: 2 940 odmów zawarcia umowy (29 778,9 MW), w tym 2 453 dla PV (23 071,0 MW); PSE 2024: 2 016,6 mln zł nakładów wobec 3 118,2 mln zł planu.

Operatorzy odmawiają przyłączenia, powołując się na brak warunków technicznych lub ekonomicznych; to decyzja zerojedynkowa liczona dla najgorszego przypadku. W 2025 r. odmowy objęły ponad 107 GW mocy. URE stwierdził 74 przypadki uchybień w publikowaniu informacji o dostępnej mocy przyłączeniowej, więc inwestor nie ma wiarygodnej mapy pojemności sieci. Operator przesyłowy zrealizował w 2024 r. ok. 65% planowanych nakładów inwestycyjnych. Prosumenci nie mogą wykazać problemów z napięciem, bo prawo nie określa terminu sprawdzenia parametrów przez operatora.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Estymacja stanu sieci SN/nN z danych liczników zdalnego odczytu i pomiarów w stacjach daje pojemność przyłączeniową każdego węzła jako rozkład, a nie jedną liczbę dla najgorszej godziny. Dynamiczna obciążalność linii (pomiar temperatury przewodu, wiatru, nasłonecznienia) podnosi dopuszczalny przepływ w większości godzin. Umowa elastyczna zamienia odmowę na optymalizację mocy przyłączanej przy z góry znanym limicie energii, którą operator może odciąć; publiczna mapa pojemności z niepewnością skraca kolejkę.

USA (Minnesota): Great River Energy objęła czujnikami dynamicznej obciążalności 10 linii; na linii pilotażowej zmierzono latem 2024 r. o 48,92% większą teoretyczną obciążalność (statycznie 142 MVA), realny zysk ograniczył następny element toru (173 MVA). Dane zgłoszone przez przedsiębiorstwo, bez niezależnej weryfikacji. [źródło]

Źródła (1)

Energia Odbiorcy wody, którzy w cenie płacą za wodę utraconą; gminy jako właściciele spółek wodociągowych.

Straty wody w wodociągach, za które płaci odbiorca

Koniec 2023: straty powyżej 20% w 23 z 38 sieci, maks. 58%, poniżej 10% tylko w dwóch; koszt 1 m³ wody utraconej 0,47–0,64 zł (8,8–12,1% ceny wody). 2022: straty w województwach od 12,4% (łódzkie, pomorskie) do 23,0% (małopolskie).

NIK skontrolowała pięć przedsiębiorstw w województwie zachodniopomorskim i ustaliła, że nie podejmowały działań skutecznie ograniczających straty. Tylko dwa liczyły wskaźnik strat według IWA, żadne nie informowało odbiorców o stratach i ich koszcie, nie prowadzono okresowych kontroli sieci, nie przeciwdziałano nielegalnemu poborowi, a wodomierze nie były legalizowane na czas. Prawo nie określa dopuszczalnego poziomu strat; literatura wskazuje 8–10% jako poziom, poniżej którego dalsze uszczelnianie się nie opłaca.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Strefy pomiarowe z przepływomierzem i czujnikami ciśnienia: minimalny przepływ nocny pomniejszony o szacowane zużycie nocne daje bieżącą ocenę wycieków w każdej strefie. Zawór redukcyjny sterowany w pętli zamkniętej utrzymuje minimalne wymagane ciśnienie w punkcie krytycznym zamiast stałego ciśnienia na wyjściu, co zmniejsza wycieki bez budowy. Harmonogram wymiany przewodów optymalizuje się według prawdopodobieństwa awarii i kosztu strat przy budżecie spółki, a wskaźnik strat publikuje się dla każdej gminy.

Źródła (1)

Energia Gospodarstwa o niskich dochodach w starych, słabo ocieplonych domach ogrzewanych paliwem stałym, najczęściej na wsi i w małych miastach.

Ubóstwo energetyczne: płacą najwięcej ci, którzy mają najmniej

Poziomy: gmina i miasto · państwo

2024 (GUS): LIHC 9,1% gospodarstw (11,1% w 2012 r.), 2M 20,1%, niewystarczający komfort cieplny 4,7%, nieterminowe rachunki 0,7%; paliwa stałe do ogrzewania w 30,6% gospodarstw. 2025 (Eurostat): 3,2% osób w Polsce nie może utrzymać ciepła w domu wobec 8,8% w UE-27.

Według GUS miara wysokich kosztów i niskich dochodów (LIHC) spada, ale miara podwójnej mediany wydatków na energię (2M) rośnie i obejmuje co piąte gospodarstwo. Miary subiektywne są niskie, a odsetek osób, które nie mogą utrzymać ciepła w domu, jest w Polsce niższy niż średnio w UE. Polskie ubóstwo energetyczne to więc głównie obciążenie budżetu i niedogrzewanie się kosztem innych wydatków, trudne do wykrycia bez danych. Paliwa stałe ogrzewają prawie co trzecie gospodarstwo, więc problem kosztów splata się ze smogiem.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Energetyczna sygnatura budynku (zużycie w funkcji temperatury zewnętrznej) szacowana z rachunków lub liczników, razem z rejestrami za zgodą osoby, pozwala znaleźć gospodarstwa, które płacą nieproporcjonalnie dużo albo się niedogrzewają. Przydział dotacji (termomodernizacja, wymiana źródła, dodatek) liczy się jako optymalizację największego spadku kosztu ogrzewania i emisji na złotówkę przy budżecie gminy. Pętlę zamyka pomiar zużycia i kosztu rok po interwencji, który koryguje kryteria następnego naboru.

Źródła (2)

Obronność Mieszkańcy tracący wodę, prąd lub dostęp do urzędu; urzędnicy gmin; operatorzy wodociągów, energetyki i kolei.

Cyberataki i dywersja wobec samorządów, wodociągów i infrastruktury

Poziomy: gmina i miasto · państwo

2025: krajowe zespoły CSIRT obsłużyły niemal 273 tys. incydentów (+144,4% r/r); CERT Polska: 179 ataków ransomware (147 w 2024 r.), w tym 30 w podmiotach publicznych, z czego 15 w administracji samorządowej; incydent w stacji uzdatniania wody: ok. 6 h bez wody dla ok. 2,5 tys. mieszkańców.

Żaden z ośmiu skontrolowanych przez NIK operatorów usług kluczowych (energia, woda, transport) nie zapewnił odporności systemów; sześciu systematycznie ignorowało krytyczne alerty z systemów monitorujących, niektórzy nie prowadzili monitoringu wcale, a ministrowie nie sprawowali skutecznego nadzoru. CERT Polska opisuje włamanie do stacji uzdatniania wody, gdzie zmiana nastaw pomp opróżniła zbiornik i odcięła wodę, oraz powszechne proste hasła do zdalnych pulpitów w oczyszczalniach, małych elektrowniach wodnych i systemach budynkowych. ABW opisuje rosyjskie akty dywersji wobec infrastruktury krytycznej; po aktach dywersji na kolei od 19 listopada 2025 r. obowiązuje stopień alarmowy CHARLIE dla linii PKP PLK i LHS.

Pomiar i daneEstymacjaSztuczna inteligencja

W automatyce przemysłowej atak wykrywa się jak usterkę: model fizyczny procesu (bilans masy zbiornika, charakterystyka pompy) przewiduje odczyty czujników, a trwałe residuum między pomiarem a modelem sygnalizuje manipulację nastawami nawet przy normalnym ruchu sieciowym. Stałe skanowanie urządzeń przemysłowych widocznych w internecie z powiadomieniem właściciela i sprawdzeniem po terminie zamyka pętlę. Model językowy grupuje tysiące alertów, odsiewa duplikaty i streszcza dyżurnemu kilka krytycznych; o reakcji decyduje człowiek. To samo podejście z residuum (światłowody, liczniki osi, obwody torowe) pomaga wykrywać ingerencję w tor.

USA: Bezpłatne skanowanie podatności CISA: u blisko 3 500 objętych nim organizacji średnia liczba znanych, wykorzystywanych podatności spadła z 0,58 do 0,30 na podmiot (IV 2022 – VI 2023), a nowo objęte organizacje zmniejszały ekspozycję o ok. 20% w pierwszych trzech miesiącach. [źródło]

Źródła (3)

Obronność Mieszkańcy Kotliny Kłodzkiej i doliny Nysy Kłodzkiej (Stronie Śląskie, Lądek-Zdrój, Kłodzko, Głuchołazy, Nysa), samorządy i służby.

Ostrzeganie i koordynacja w czasie powodzi 2024 r.

Poziomy: gmina i miasto · powiat · województwo · państwo

22 alerty RCB; alerty tej samej treści w 11 województwach; 3 stacje LSOP wyłączone w czasie powodzi; plan finansowy RCB ok. 12 mln zł; wydatki wojewody dolnośląskiego na skutki powodzi ponad 610 mln zł (2024) i 124,5 mln zł (I poł. 2025).

NIK stwierdziła nieprawidłowości na każdym szczeblu zarządzania kryzysowego. RCB w dniach 11–15 września 2024 r. wysyłało alerty tej samej treści w 11 województwach, bez różnicowania zagrożenia. Informacja o przerwaniu zapory w Stroniu Śląskim nie dotarła do RCB ani do mieszkańców. W województwie opolskim nie ogłoszono alarmu mimo przekroczenia stanów alarmowych, nie zainicjowano też alertu po zwiększeniu zrzutów ze zbiornika Nysa. Stacje pomiarowe lokalnego systemu osłony wyłączyły się przedwcześnie, a jedna była zepsuta od czerwca. Na zbiornikach nie działała awaryjna łączność radiowa. RCB nie miało ludzi do analizy i selekcji napływających informacji.

Pomiar i daneEstymacjaSztuczna inteligencja

Sieć wodowskazów i deszczomierzy z niezależnym zasilaniem, drugim kanałem łączności i automatyczną kontrolą sprawności (stacja milcząca od czerwca to alarm techniczny). Asymilacja danych (zespołowy filtr Kalmana) co kilkanaście minut łączy pomiary, radar i model hydrologiczny w prognozę bieżącą stanu wody dla każdej miejscowości z przedziałem niepewności, z której wynika alert o treści właściwej dla miejsca. Model językowy czyta i grupuje setki meldunków w centrum zarządzania kryzysowego i wskazuje sprzeczności oraz luki; decyzję o alarmie podejmuje człowiek.

Źródła (3)

Obronność Wszyscy mieszkańcy, najbardziej w gminach bez żadnych budowli ochronnych.

Schrony: niewiele miejsc i brak wiedzy, gdzie się schować

Poziomy: gmina i miasto · powiat · państwo

Inwentaryzacja PSP 2022: 10 622 schronów i ukryć dla 1 428 369 osób (3,78% ludności); w oględzinach NIK wymagań nie spełniało 68% schronów (17 z 25) i 53% ukryć (10 z 19); w skontrolowanych gminach miejsce dla 2% mieszkańców, 6 z 32 gmin bez żadnego miejsca; wydatki w 2021 r. 214 tys. zł; ponad 80% badanych nie wie, gdzie jest najbliższe miejsce schronienia (IBRiS za NIK).

Po 2022 r. obrona cywilna przestała w praktyce istnieć z powodu luki prawnej, zamkniętej ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej od 1 stycznia 2025 r. Inwentaryzacja PSP z 2022 r. była według NIK nierzetelna. Aplikacja z mapą pokazuje wszystkie obiekty w okolicy, ale nie przydziela miejsca, co grozi przepełnieniem jednych schronów i pustką w innych. NIK zarekomendowała narzędzie wskazujące mieszkańcom konkretne miejsca schronienia. Wydatki na budownictwo ochronne były znikome.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Zweryfikowany rejestr miejsc schronienia z pojemnością, stanem technicznym i datą kontroli. Estymacja liczby osób w danym miejscu w dzień i w nocy z danych adresowych i zagregowanych danych o ruchu, bez danych osobowych. Przydział adresów do miejsc schronienia minimalizuje czas dojścia przy ograniczeniach pojemności, osobno dla dnia i nocy; lokalizacje nowych schronów wybiera się jako zadanie maksymalnego pokrycia (przyrost osób chronionych na złotówkę).

Szwajcaria: Kantony i gminy mają obowiązek planowania przydziału miejsc w schronach; w ok. 370 000 prywatnych i publicznych schronów miejsca są co do zasady dla całej ludności, przy lokalnych brakach w części centrów miast i na peryferiach. [źródło]

Źródła (2)

Poziom

Powiat

Szpital powiatowy, drogi powiatowe, rejestracja pojazdu, pozwolenie na budowę.

Urzędy kierowcy, kupujący i sprzedający samochody

Rejestracja pojazdu po terminie

W 13 z 15 skontrolowanych jednostek terminy przekroczono w ponad połowie spraw; opóźnienia sięgały 863 dni; w Łodzi około 60 tysięcy zawiadomień o zbyciu lub nabyciu pojazdu nie trafiło do Centralnej Ewidencji Pojazdów

Wydziały komunikacji w starostwach i miastach na prawach powiatu przekraczają ustawowy miesięczny termin w większości spraw. Postępowania o kary wszczynane są z ogromnym opóźnieniem, a część zawiadomień w ogóle nie trafia do centralnej ewidencji.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Czas każdej sprawy liczony z zapisów systemu, a nie z deklaracji. Prognoza napływu spraw na najbliższe tygodnie i model kolejki pokazują, ilu ludzi trzeba przy okienku, żeby zmieścić się w terminie. Obsada korygowana na bieżąco według długości kolejki — zanim termin minie, a nie po kontroli NIK.

Źródła (1)

Zdrowie pacjenci w stanie nagłym czekający za osobami bez pilnej potrzeby; personel SOR

SOR jako poczekalnia za brakujące POZ i AOS

Poziomy: powiat · województwo · państwo

6,2% pacjentów SOR bardzo pilnych; 44,6% mogło zostać skierowanych do POZ lub NiŚOZ; 29,4% przywiezionych przez zespoły ratownictwa, z nich 38,4% hospitalizowanych; w 77,7% przypadków zapisany czas obsługi przez lekarza nie przekraczał minuty (NIK P/25/042)

NIK (raport z lipca 2026 r.) ustaliła, że prawie połowa pacjentów SOR nie wymagała pomocy doraźnej, a największy ruch przypada w dni robocze w ciągu dnia, czyli SOR zastępuje niedostępną opiekę ambulatoryjną. Personel rzadko odsyłał pacjentów do POZ lub NiŚOZ. TOPSOR nie jest powiązany z identyfikatorem pacjenta w szpitalu, a zapisane czasy obsługi są nierzetelne. Sześć szpitali nie ustaliło czasu na decyzję o przyjęciu, a tylko dwóch kierowników ustaliło liczbę łóżek dla pacjentów z SOR.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Automatyczne znaczniki czasu z systemu szpitalnego powiązane z identyfikatorem pacjenta zastępują ręczne wpisy w TOPSOR. Prognoza godzinowego napływu (model Poissona z sezonowością i kowariantami) służy do grafików SOR i dyżurów NiŚOZ obok SOR, a przy przekroczeniu progu zajętości pacjenci niskiego priorytetu są kierowani z triażu do NiŚOZ. Liczbę łóżek dla SOR na oddziałach wyznacza model kolejkowy z blokadą (Erlang) przy normie czasu od decyzji do przyjęcia.

Holandia: Wspólny punkt pomocy doraźnej z dyżurną przychodnią lekarzy rodzinnych przed SOR: wizyty na SOR spadły o 13% (z 59 182 do 51 513), pacjentów zgłaszających się samodzielnie ubyło o 99,5%, porady w przychodni dyżurnej wzrosły o 26%. [źródło]

Źródła (2)

Zdrowie pacjenci w małych powiatach wokół dużych miast i na wsi; przepracowany personel

Za mało lekarzy i pielęgniarek, nierówno rozmieszczonych i starzejących się

Poziomy: powiat · województwo · państwo

3,9 lekarza na 1000 mieszkańców wobec 4,3 w UE; 5,9 pielęgniarki wobec 8,5 w UE (2023); lekarze rodzinni 6,7% lekarzy wobec 19,9% w UE; ok. 1/5 lekarzy w wieku 55–64 lat, prawie 1/3 pielęgniarek w wieku 50–59 lat; u dwóch z pięciu dysponentów brak lekarza w zespołach S ponad 25% godzin dyżurów (NIK)

Kadry są wąskim gardłem kolejek, SOR, zespołów ratownictwa i finansów szpitali. Polska ma mniej lekarzy i znacznie mniej pielęgniarek na mieszkańca niż średnio UE, jeden z najniższych udziałów lekarzy rodzinnych, a duża część kadry zbliża się do emerytury. Według profilu OECD i Komisji Europejskiej Polsce długo brakowało rzetelnego planowania kadr. Od 2021 r. MZ prowadzi platformę danych o kadrach do poziomu powiatu. Praca na wielu umowach pozwala obchodzić normy czasu pracy: NIK opisała lekarza pracującego bez przerwy 144 godziny.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Łączny czas pracy jednej osoby u wszystkich podmiotów, liczony z rozliczeń NFZ i rejestru prawa wykonywania zawodu, z alarmem po przekroczeniu bezpiecznego progu. Kohortowy model zasobu kadr (absolwenci, imigracja, emerytury, odejścia, godziny pracy) prognozuje lukę dla każdej specjalizacji i powiatu wobec popytu z prognozy demograficznej. Miejsca rezydenckie i zachęty przydziela się tam, gdzie dodatkowa osoba najbardziej zmniejsza prognozowaną lukę, przy ograniczeniu budżetu i pojemności ośrodków szkolących.

Źródła (2)

Zdrowie pacjenci, którzy nie wiedzą, który szpital leczy lepiej; powiaty pokrywające straty szpitali

Zadłużone szpitale powiatowe, dublowane oddziały, brak porównywalnych wyników leczenia

Poziomy: powiat · województwo · państwo

9,6 mld zł zobowiązań szpitali powiatowych (spzoz) na koniec 2025 r., w tym 1,6 mld zł wymagalnych; 134 szpitale powiatowe (67%) ze stratą w 2025 r. (MZ); 6,3 łóżka na 1000 mieszkańców wobec 5,1 w UE; 37,2% bieżących wydatków na zdrowie na leczenie szpitalne wobec 27,7% w UE (2023)

Polska ma więcej łóżek szpitalnych niż średnio UE i wydaje na leczenie szpitalne większą część pieniędzy, a mimo to zadłużenie szpitali powiatowych rośnie i dwie trzecie z nich zamknęło 2025 r. stratą. Ministerstwo Zdrowia samo wskazuje na dublowanie świadczeń szpitalnych na tym samym obszarze i promuje konsolidację profili. Ustawa o jakości z 2023 r. wprowadziła wskaźniki jakości, ale w lipcu 2026 r. MZ zapowiadało dopiero, że NFZ będzie publikował wyniki oceny wskaźników w sieci onkologicznej; czy pacjent może dziś porównać wyniki leczenia szpitali z uwzględnieniem ciężkości przypadków, nie potwierdzono.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Porównanie szpitali z dostosowaniem do ryzyka na danych rozliczeniowych NFZ: wielopoziomowa regresja logistyczna (wiek, choroby współistniejące, tryb przyjęcia) daje oczekiwaną i obserwowaną śmiertelność 30-dniową oraz readmisje z przedziałami ufności na wykresie lejkowym. Model lokalizacji i alokacji (p-mediana) z ograniczeniem czasu dojazdu i minimalnego wolumenu zabiegów wskazuje, które profile konsolidować, a które utrzymać ze względu na dostęp. Zakupy drogiego sprzętu planuje się według zmierzonego wykorzystania urządzeń w regionie.

USA (stan Nowy Jork): Od 1989 r. departament zdrowia publikuje śmiertelność po pomostowaniu aortalno-wieńcowym w każdym szpitalu z dostosowaniem do ryzyka; w latach 1989–1992 śmiertelność skorygowana o ryzyko spadła o 41%, z 4,17% do 2,45% (krytycy wskazują możliwe unikanie pacjentów najwyższego ryzyka). [źródło]

Źródła (3)

Edukacja absolwenci szkół branżowych kończący naukę bez kwalifikacji i pracy; pracodawcy szukający fachowców

Szkolnictwo branżowe bez pomiaru efektów

Poziomy: powiat · województwo · państwo

ok. 30% absolwentów szkół branżowych I stopnia nie uzyskiwało kwalifikacji; 4–6% kontynuowało naukę w szkołach II stopnia; od ponad 40% (wrzesień) do ok. 30% (maj następnego roku) absolwentów nie uczyło się i nie pracowało (NIK za IBE)

NIK (lipiec 2024) ustaliła, że reforma szkolnictwa zawodowego z 2017 r. nie poprawiła istotnie jakości kształcenia i nie zapełniła rynku specjalistami, a minister nie przeprowadził ewaluacji efektów szkół branżowych I stopnia, choć miał dane z monitoringu losów absolwentów IBE. MEN co roku ogłasza prognozę zapotrzebowania na zawody, ale NIK wskazuje, że inwestycje, takie jak branżowe centra umiejętności za 1,4 mld zł, mogą wpływać na wybór kierunków niezależnie od prognoz. Pętla prognoza – oferta – wynik absolwenta – korekta nie jest domknięta.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Jawne wskaźniki losów absolwentów dla każdej szkoły i zawodu z połączenia danych oświatowych z danymi ZUS (zatrudnienie po 6 i 18 miesiącach, praca w zawodzie, płaca), publikowane tylko dla grup powyżej progu liczebności. Wojewódzka prognoza popytu na zawody wzbogacona o ogłoszenia o pracę i przepływy w ZUS, a rozkład oddziałów między szkoły powiatu optymalizowany przy ograniczeniach kadr, pracowni i miejsc praktyk. Wagi subwencji dla zawodów są korygowane według zmierzonych wyników absolwentów, a nie tylko prognozy.

Źródła (2)

Wsparcie osoby z niepełnosprawnością i rodzice dzieci z niepełnosprawnością

Orzekanie o niepełnosprawności: długo, niespójnie, w kilku systemach

Poziomy: powiat · województwo · państwo

952 377 wniosków w 2025 r.; w I półroczu 2026 r. 27,38% z 444 816 spraw rozpatrzonych po ponad 61 dniach i 211 920 zawiadomień o niezałatwieniu w terminie; w 2025 r. 35 557 z 70 496 orzeczeń odwoławczych uchyliło zaskarżone orzeczenie (MRPiPS)

Działa kilka odrębnych systemów orzekania (zespoły powiatowe i wojewódzkie, ZUS, KRUS, a od 2024 r. ustalanie poziomu potrzeby wsparcia), a ministerstwo przyznaje, że nie ma narzędzia do porównania rozstrzygnięć tych systemów dla tej samej osoby. Wniosków jest blisko milion rocznie, ponad jedna czwarta spraw w powiatach trwa ponad 61 dni, a ponad połowa orzeczeń odwoławczych uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub części (ministerstwo zastrzega, że nie każde uchylenie jest korzystne dla strony). Na decyzję o poziomie potrzeby wsparcia czeka się zwykle 3–4 miesiące, dłużej w lubuskim, wielkopolskim i śląskim.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieSztuczna inteligencja

Dla każdego zespołu rozkład czasu postępowania i odsetek uchyleń w odwołaniu, porównywane po uwzględnieniu struktury spraw, oraz zestawienie rozstrzygnięć ZUS, KRUS i zespołów dla tej samej osoby. Prognoza napływu wniosków pozwala przesuwać składy orzekające (posiedzenia zdalne) tam, gdzie kolejka rośnie, zanim przekroczy termin. Model językowy czyta dokumentację, wskazuje braki przed posiedzeniem i oznacza sprawy do szybkiej ścieżki, ale decyzję zawsze wydaje skład orzekający.

USA: Social Security Administration, „Quick Disability Determinations”: model statystyczny wskazuje ok. 3,3% wniosków jako bardzo prawdopodobne do przyznania, a orzecznik rozpatruje je szybko; w próbie inspektora generalnego przyznano 93% takich wniosków, średni czas do rozstrzygnięcia medycznego wyniósł 18 dni (dane z 2009 r.). [źródło]

Źródła (2)

Sądy Strony w przeciążonych okręgach (zwłaszcza w Warszawie); sędziowie, referendarze i urzędnicy w sądach o największym wpływie.

Obciążenie sądów jest nierówne, a etaty dzieli się bez modelu

Poziomy: powiat · województwo · państwo

Rozpiętość średniego czasu trwania między sądami w 2022 r.: 4,3 mies. (SR w Lipsku) – 16,8 mies. (SR dla m.st. Warszawy); odrzucone wnioski o etaty sędziowskie: od 50% (I półr. 2023) do 84,9% (2018); 9934 obsadzone etaty sędziowskie i 560,9 sprawy na sędziego w 2025 r.

Ten sam rodzaj sprawy trwa bardzo różnie w zależności od sądu. NIK stwierdziła duże dysproporcje wpływu na każdym szczeblu i rozpiętość średniego czasu trwania od 4,3 do 16,8 miesiąca, częściowo wynikającą z różnej właściwości sądów, więc porównania bez korekty na rodzaj spraw są mylące. Potrzeby kadrowe analizowano tylko przy pojedynczych wnioskach sądów, a działania kadrowe Ministra nie zawsze opierały się na czytelnych, weryfikowalnych kryteriach. W 2025 r. najdłużej trwały sprawy w okręgach warszawskim i warszawsko-praskim.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Ważone obciążenie (normatywny czas pracy na rodzaj sprawy) zastępuje surową liczbę spraw, a porównanie sądów koryguje się regresją czasu trwania względem rodzaju sprawy, instancji i wielkości sądu. Podział puli etatów to zadanie programowania całkowitoliczbowego: minimalizacja najdłuższego przewidywanego czasu oczekiwania przy stałej puli etatów i kosztach przeniesień, korygowane co pół roku na podstawie zmierzonego efektu.

Niemcy i Austria: Czasowe systemy ważenia spraw do wyliczania zapotrzebowania na etaty, opisane przez CEPEJ, która w 2025 r. przyjęła narzędzie do ważenia spraw dla sądów; wyniku liczbowego wdrożenia nie znaleziono. [źródło]

Źródła (2)

Poziom

Województwo

Kolej regionalna, szpitale wojewódzkie, fundusze unijne, drogi wojewódzkie.

Urzędy cudzoziemcy pracujący w Polsce i ich pracodawcy

Rok czekania na zezwolenie na pobyt

Naruszenia w 60 procentach zbadanych spraw; średnio 365–384 dni na wniosek, rekord prawie 7 lat i 5 miesięcy; Dolnośląski Urząd Wojewódzki zapłacił w latach 2022–2024 ponad 12 mln zł zasądzonych kosztów za przewlekłość

Urzędy wojewódzkie rozpatrują wnioski pobytowe miesiącami i latami, z naruszeniem przepisów. Kolejka bywa obchodzona: kontrolerzy znaleźli tysiące wizyt umówionych poza systemem i nazwali mechanizm terminów nietransparentnym i korupcjogennym. Urzędy płacą za własną przewlekłość z pieniędzy podatników.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieSztuczna inteligencja

Prognoza napływu wniosków i bieżąca ocena zaległości w każdym urzędzie, z obsadą korygowaną według wyniku. Jawna kolejka z wykrywaniem anomalii — wizyt umawianych poza systemem, nietypowo szybkich ścieżek — sprawdzanych potem przez człowieka. Model językowy wstępnie sprawdza kompletność wniosku i wskazuje braki od razu, a nie po pół roku.

Źródła (2)

Zdrowie mieszkańcy gmin wiejskich i peryferyjnych w stanie nagłego zagrożenia zdrowia

Karetka nie dojeżdża na czas w części gmin

Poziomy: województwo · państwo

Batorz 92,6% wyjazdów po czasie, Potok Wielki 92,0%, Sławatycze 91,7%; maksymalny czas dotarcia przekroczony w od 21,5% (kujawsko-pomorskie) do 37,8% (mazowieckie) wyjazdów; czas zadysponowania w kodzie 1 przekroczony w ponad 25% wezwań; Józefów nad Wisłą: z 84,4% (2022) do 43,7% (I–IV 2025) po zmianie rozmieszczenia (NIK P/25/042)

NIK stwierdziła, że w każdym skontrolowanym województwie są gminy, w których karetka przekracza maksymalny czas dotarcia w ponad połowie wyjazdów, a w trzech województwach nawet w dziewięciu na dziesięć. W 2024 r. tylko nieliczne zespoły osiągnęły wymaganą medianę czasu dotarcia. Nowe zespoły często nie dostawały nowych miejsc stacjonowania, a tam, gdzie nowe miejsce powstało bliżej popytu, odsetek wyjazdów po czasie spadł o połowę. Dyspozytornie przekraczały czas zadysponowania, a w zespołach specjalistycznych brakowało lekarzy.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Popyt na wyjazdy dla każdej gminy i pory dnia oraz macierz rzeczywistych czasów przejazdu po drogach są wejściem do modelu maksymalnego pokrycia z prawdopodobieństwem zajętości zespołu (MEXCLP). Model wybiera miejsca stacjonowania przy stałej liczbie zespołów, z dolnym progiem odsetka wyjazdów w normie dla każdej gminy. Comiesięczna tabela wyjazdów po czasie dla każdej gminy wyzwala korektę planu wojewódzkiego i dynamiczne przesuwanie wolnych zespołów.

Singapur: Rozmieszczenie karetek według mapy zdarzeń GIS i pory dnia, liczba baz zwiększona z 17 do 32 przy stałej liczbie karetek: mediana czasu dojazdu do nagłych zatrzymań krążenia spadła z 10,1 do 7,1 minuty, a odsetek dojazdów poniżej 8 minut wzrósł z 22,3% do 47,3%. [źródło]

Źródła (2)

Zdrowie pacjenci potrzebujący specjalisty, badania lub zabiegu planowego, zwłaszcza przewlekle chorzy, seniorzy i dzieci

Miesiące w kolejce i lata na całą ścieżkę leczenia

Poziomy: województwo · państwo

średnio 4,2 mies. na świadczenie i 4,2 mies. do specjalisty, 2,8 mies. na diagnostykę; od POZ do endoprotezy kolana 25,4 mies.; neurochirurg 13,1 mies., endokrynolog 12,9 mies. (WHC 2025); 5,2% osób z potrzebą opieki medycznej nie dostało jej w 2024 r. wobec 3,6% w UE; 78 193 osób czekających na endoprotezę kolana (NFZ, IX 2026, obliczenie własne)

Pacjent czeka osobno na każdym etapie: POZ, specjalista, diagnostyka, kwalifikacja, zabieg. Barometr WHC (wrzesień–październik 2025) pokazuje średni czas oczekiwania równy poprzedniemu pomiarowi i najdłuższy w historii badania, a ankieterzy opisują wielokrotne przekierowania i trudności z dodzwonieniem się. Czas oczekiwania na ten sam zabieg bardzo różni się między województwami: według danych NFZ mediana średnich czasów oczekiwania na endoprotezę kolana wynosi od 111,5 dnia na Podkarpaciu do 615 dni na Pomorzu (obliczenie własne, dane za wrzesień 2026 r.).

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Model kolejkowy dla każdej pary (świadczenie, powiat) z napływem e-skierowań i przepustowością z umów szacuje oczekiwanie w dniach. Programowanie całkowitoliczbowe rozdziela wolumeny kontraktów między świadczeniodawców tak, by minimalizować 90. percentyl oczekiwania przy ograniczeniach kadr i czasu dojazdu. Kwartalna korekta wolumenów według odchyłki od normy zamyka pętlę sterowania.

Kanada i inne kraje OECD: Wspólna lista oczekujących i jeden punkt przyjęcia skierowań: przegląd systematyczny 10 badań wykazał skrócenie czasu od skierowania do pierwszej wizyty we wszystkich badaniach, średnio o 57% dla skierowań chirurgicznych i 40% dla pilnych internistycznych (wysokie ryzyko błędu badań). [źródło]

Źródła (3)

Zdrowie pacjenci czekający w kolejce, którzy mogliby wejść na zwolniony termin; poradnie tracące czas lekarzy

Nieodwołane wizyty, puste terminy, każda poradnia z osobnym zapisem

Poziomy: województwo · państwo

prawie 1,3 mln nieodwołanych wizyt w 2023 r. (NFZ); 1 358 537 nieodwołanych świadczeń w 2024 r. (dane NFZ przez PAP); w pilotażu centralnej e-rejestracji pacjenci sami odwołali blisko 50 tys. wizyt do 19 grudnia 2025 r.

Co roku ponad milion umówionych świadczeń przepada, bo pacjent nie przyszedł i nie odwołał wizyty, najczęściej w ortopedii, kardiologii i fizjoterapii. Każda poradnia prowadzi własny zapis, więc pacjent nie ma jednego miejsca, by zwolnić termin, i może stać w kilku kolejkach naraz (skali tego zjawiska nie potwierdzono). Od 1 stycznia 2026 r. świadczeniodawcy muszą podłączyć się do centralnej e-rejestracji, na razie dla kardiologii, cytologii i testów HPV oraz mammografii.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Model prawdopodobieństwa nieobecności dla każdej wizyty (czas od zapisu, odległość, historia, rodzaj poradni) kieruje przypomnienia i telefony do wizyt wysokiego ryzyka. Kontrolowane nadrezerwowanie wyznacza model stochastyczny ważący koszt pustego terminu i przepełnienia, a zwolniony termin trafia automatycznie do następnej osoby z kolejki. Centralna e-rejestracja z e-skierowaniem i PESEL-em pozwala policzyć i zwolnić zdublowane miejsca w kilku kolejkach.

Wielka Brytania (Anglia): Mid and South Essex NHS Foundation Trust: oprogramowanie przewidujące nieobecności z propozycją dogodniejszych terminów i zapisów zapasowych; w sześciomiesięcznym pilotażu nieobecności spadły o 30%, zapobieżono 377 nieobecnościom i przyjęto dodatkowo 1910 pacjentów (wynik ogłoszony przez NHS England, nie badanie recenzowane). [źródło]

Źródła (3)

Budżet Pasażerowie, przewoźnicy, nadawcy ładunków, podatnicy.

Inwestycje opóźnione o lata i droższe, a system monitoringu nie ostrzega

Poziomy: województwo · państwo

Koszt ośmiu inwestycji 8,49 mld zł; wzrost o prawie 500 mln zł (5,8%), z czego 397,9 mln zł (80,1%) przez wydłużenie realizacji; niemal 30 mln zł z winy spółki; niepobrane kary umowne 27,7 mln zł; niedochodzone niezwłocznie roszczenia 17,8 mln zł.

NIK zbadała osiem współfinansowanych z UE modernizacji linii kolejowych PKP PLK z lat 2017–2024: żadna nie przebiegała prawidłowo, opóźnienia przed rozpoczęciem robót sięgały czterech lat, a koszty wzrosły o prawie 500 mln zł, głównie przez wydłużenie realizacji. System monitoringu inwestycji nie spełniał swojej funkcji: dane nie były aktualizowane na bieżąco, a ryzyka wpisywano dopiero w momencie ich ujawnienia. Kontrole z 2015 i 2022 r. wykazały te same problemy.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Prognozowanie według klasy referencyjnej szacuje koszt i czas z rozkładu odchyleń podobnych zakończonych projektów; budżet zatwierdza się na poziomie P85, a zarządza nim na poziomie P50. Tygodniowe dane z budowy i krzywa wypalania rezerwy czasowej i kosztowej działają jak regulator: gdy tempo zużycia rezerwy przekracza plan, działanie następuje miesiące przed materializacją ryzyka.

Norwegia: Od 2000 r. obowiązkowa zewnętrzna kontrola jakości dużych inwestycji państwowych (QA1/QA2) z budżetem na poziomie P85; w badaniu z 2013 r. (ok. 200 projektów, 40 ukończonych) większość zmieściła się w zatwierdzonym budżecie, a średni koszt był bardzo bliski P50. [źródło]

Źródła (1)

Obronność Mieszkańcy dolin poniżej zbiorników kaskady Nysy Kłodzkiej i innych zbiorników w dorzeczu Odry.

Zbiorniki prowadzone według sztywnej instrukcji, bez prognozy fali

Poziomy: województwo · państwo

Wolna pojemność kaskady nyskiej 178 mln m³; co najmniej 527 zespołów budowli hydrotechnicznych bez oceny bezpieczeństwa; wydatki Wód Polskich na skutki powodzi 74 525 868,57 zł (2024) i 300 127 975,00 zł (2025); potrzeby 2025–2030: 1 466 400 000,00 zł.

Zbiorniki prowadzi się według instrukcji gospodarowania wodą z progami (np. zrzut wyprzedzający na zbiorniku Nysa od rzędnej 196,0 m n.p.m., na Otmuchowie gdy rośnie stan na wodowskazie Bardo). Według Wód Polskich kaskada zmniejszyła kulminację z 2030 m³/s do 1000 m³/s, ale skuteczne zarządzanie wymaga precyzyjnych prognoz. NIK ustaliła, że KZGW nie prognozował przejścia fali powodziowej ani odpływów ze zbiorników, nie ustalił zasad przekazywania prognozowanych odpływów, nieskutecznie nadzorował aktualizację instrukcji, a tryb powodziowy wprowadził 3 dni po początku powodzi. Zbiornik Włodzienin bez instrukcji i pozwolenia piętrzył wodę, a podawane objętości różniły się ośmiokrotnie. Brakuje pełnej ewidencji budowli piętrzących z oceną bezpieczeństwa.

EstymacjaSterowanieOptymalizacja

Sterowanie predykcyjne (MPC) kaskadą zbiorników z zespołową prognozą opadu i dopływu: co godzinę liczy się harmonogram zrzutów na kilka dni naprzód minimalizujący przepływ szczytowy w punktach kontrolnych poniżej, przy ograniczeniach maksymalnego piętrzenia, przepustowości urządzeń, tempa zmian zrzutu i bezpieczeństwa zapory. Wynik jest propozycją dla dyżurnego z uzasadnieniem i scenariuszem błędnej prognozy; decyduje człowiek. Prognozowane odpływy trafiają automatycznie do gmin poniżej, a instrukcja staje się zbiorem ograniczeń zamiast tabeli progów.

USA (Kalifornia): Lake Mendocino: prowadzenie zbiornika na podstawie prognoz (FIRO) wpisano do instrukcji; w suchym sezonie 2019–2020 zatrzymano ok. 20% więcej wody (roczne zużycie ok. 22 000 domów), a wiosną 2023 r. FIRO na Lake Mendocino i Lake Sonoma dało łącznie ok. 30 000 akrostóp dodatkowej retencji. [źródło]

Źródła (2)

Poziom

Państwo

ZUS, NFZ, skarbówka, sądy, prawo, energetyka, obronność.

Urzędy wszyscy obywatele

Nikt nie liczy czasu, który tracisz w urzędach

Ostatni znaleziony pomiar liczby wizyt pochodzi z 2007 roku: 34 procent ludzi musiało przyjść kilka razy, 7 procent odeszło z niczym

W Polsce nikt systematycznie nie mierzy, ile godzin obywatel traci na obowiązkowe sprawy urzędowe. Urzędy raportują własne terminy, a nie czas człowieka. Rządowe wytyczne do oceny skutków przepisów pozwalają liczyć obciążenia obywateli w godzinach, ale nie znaleziono dowodu, że ktoś to zrobił.

Pomiar i daneEstymacja

Licznik z trzech źródeł: czas trwania procedur z systemów urzędów, krótkie pytanie po zamknięciu sprawy w mObywatelu albo aplikacji miejskiej i obciążenie obywateli liczone przy każdej nowej ustawie. Z próby i danych administracyjnych da się oszacować łączną liczbę godzin z przedziałem niepewności — tak jak szacuje się każdą wielkość, której nie da się zmierzyć wprost.

Źródła (1)

Podatki Wszyscy podatnicy VAT, najbardziej mikrofirmy bez systemu księgowego zintegrowanego z KSeF.

KSeF: nowy obowiązek dla wszystkich firm, a raport JPK zostaje

Wszyscy czynni podatnicy VAT od 1.04.2026 r.; w konsultacjach KSeF w 2024–2025 r. udział wzięło 10 tys. podmiotów (MF). Oficjalnych danych o awariach i niedostępności nie znaleziono.

KSeF stał się obowiązkowy 1.02.2026 r. dla firm ze sprzedażą powyżej 200 mln zł i 1.04.2026 r. dla pozostałych; do końca 2026 r. zwykłe faktury mogą wystawiać tylko podatnicy z miesięczną sprzedażą takimi fakturami do 10 000 zł. Termin z 2024 r. przesunięto, bo audyt wykazał „krytyczne błędy w realizacji projektu” i „źle zaprojektowaną architekturę IT”; system zbudowano od nowa. KSeF nie zastąpił raportowania: comiesięczny JPK_VAT nadal obowiązuje, teraz z numerami KSeF, a ustawa przewiduje kilka trybów awaryjnych z różnymi terminami dosłania faktur.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Publiczny dziennik dostępności KSeF (minuty niedostępności, czas odpowiedzi, ogłoszone awarie, liczba faktur w trybach awaryjnych) pozwala ocenić ryzyko dla firm. Prognoza obciążenia na szczyty końca miesiąca wymiaruje infrastrukturę z zapasem. Skoro państwo ma każdą fakturę, część ewidencyjną JPK_VAT mikrofirm można wstępnie wypełniać z KSeF do zatwierdzenia przez podatnika, usuwając jeden obowiązek za każdy dodany.

Włochy: Obowiązkowe e-faktury w systemie SdI od 2019 r.; Agencja Podatkowa zapowiedziała od 2021 r. projekty rejestrów VAT, rozliczeń okresowych i rocznej deklaracji VAT do zatwierdzenia przez podatnika. Według szacunku Agencji spontaniczne wpłaty VAT niewyjaśnione koniunkturą wzrosły o ok. 2,0 mld euro, a łączny efekt e-fakturowania wyniósł ok. 3,5 mld euro. [źródło]

Źródła (4)

Podatki Firmy i osoby fizyczne, które przed transakcją muszą płacić za interpretację i czekać na ochronę; podatnicy, którzy źle odgadli intencję przepisu.

Niepewność interpretacyjna: 35 tys. pytań rocznie do fiskusa

2025: 35 189 wniosków; 24 813 interpretacji (7478 uznających stanowisko za nieprawidłowe); 6821 wniosków bez rozpatrzenia; 633 rozstrzygnięcia przez interpretację ogólną; 1405 skarg na interpretacje; WSA uwzględniły 3421 z 12 121 skarg w sprawach podatkowych.

Gdy przepis jest niejasny, jedyną ochroną jest indywidualna interpretacja Dyrektora KIS. W 2025 r. złożono 35 189 wniosków, głównie w VAT i PIT, a najczęstsze tematy to m.in. odliczenie VAT przy inwestycjach z dotacji UE, VAT w samorządach, sprzedaż nieruchomości, IP Box, ryczałt i ulga B+R. Mimo powtarzalności pytań tylko 633 rozstrzygnięcia polegały na zastosowaniu interpretacji ogólnej. Sądy administracyjne uwzględniły w 2025 r. 28,22% skarg w sprawach podatkowych.

Pomiar i daneEstymacjaSztuczna inteligencja

Model językowy grupuje kwartalnie wnioski według stanu faktycznego i przepisu; pytanie powtarzające się np. ponad 50 razy trafia do Ministra Finansów jako kandydat na interpretację ogólną lub objaśnienia, a pary podobnych spraw z przeciwnym rozstrzygnięciem idą do przeglądu przez człowieka. Mierzy się jawnie czas wydania interpretacji i odsetek uchyleń przez sądy dla każdego tematu. Po każdej nowelizacji prognozuje się falę pytań na podstawie podobnych zmian z przeszłości, aby objaśnienia wydać przed nią.

Źródła (2)

Podatki Jednoosobowe działalności i mikrofirmy bez działu podatkowego; biura rachunkowe i ich klienci.

Prawo podatkowe zmienia się szybciej, niż mikrofirma może je śledzić

62% firm uważających zmiany za zbyt częste wskazuje podatki i rachunkowość (Grant Thornton, VII 2025); 28 / 21 / 10 / 16 ustaw zmieniających ustawę o PIT w latach 2022–2025 (wyliczenie własne); 1 759 732 odpowiedzi telefonicznych KAS dla klientów w 2025 r.

Podatki i rachunkowość to obszar, który przedsiębiorcy najczęściej wskazują jako zmieniający się zbyt szybko. W 2022 r. ogłoszono 28 ustaw zmieniających ustawę o PIT, w 2023 r. 21, w 2025 r. 16 (wyliczenie własne z API ELI). Skalę kosztu orientacji w przepisach pokazuje 1,76 mln odpowiedzi telefonicznych KAS dla klientów w 2025 r.; Rada Naukowa przy Rzeczniku MŚP ostrzegała w kwietniu 2026 r., że nawet najmniejsze firmy obejmują coraz bardziej szczegółowe obowiązki raportowania. Aktualnego pomiaru czasu, który mikrofirma traci na podatki, nie znaleziono.

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Coroczny pomiar czasu i kosztu obowiązków na losowej próbie mikrofirm metodą kosztu standardowego (obowiązki × częstotliwość × czas × stawka) pokazuje, które obowiązki usunąć najpierw. Model językowy czyta każdą nowelizację podatkową, przypisuje zmiany do profili podatnika (skala, liniowy, ryczałt, VAT czynny lub zwolniony) i generuje streszczenie „co się zmienia dla ciebie” z odnośnikiem do przepisu. Streszczenie zatwierdza urzędnik KIS, zanim trafi do e-Urzędu Skarbowego.

Źródła (4)

Podatki Firmy z nadwyżką VAT naliczonego (eksporterzy, firmy inwestujące), dla których przedłużony zwrot to zamrożona gotówka.

Zwroty VAT przedłużane, a państwo nie mierzy, o ile

1400 przedłużeń na 737 066 742 zł przy 586 676 zwrotach w okresie X 2025 – III 2026 (ok. 0,24%, wyliczenie własne); średni czas zwrotu 42–44 dni.

Średni czas zwrotu VAT wynosił 42–44 dni (X 2025 – III 2026), ale problem leży w ogonie rozkładu. W sześć miesięcy wydano 1400 postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu na 737 mln zł, a Ministerstwo Finansów nie potrafi podać, na jak długo, „z uwagi na pozycje tekstowe w dokumencie”. Nie wiadomo więc, ile przedłużeń kończy się pełnym zwrotem, czyli ile było niepotrzebnych; że decyzje podatkowe bywają błędne, pokazuje 28,22% skarg uwzględnionych przez WSA w sprawach podatkowych.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieSztuczna inteligencja

Przedłużenie zapisuje się jako rekord ze strukturą (data, nowy termin, kwota, powód z zamkniętej listy, wynik), a co miesiąc publikuje się medianę, 90. i 99. percentyl czasu zwrotu oraz odsetek przedłużeń zakończonych pełnym zwrotem. Model wykrywania anomalii na danych KSeF i JPK nadaje ocenę ryzyka z uzasadnieniem, a o przedłużeniu decyduje urzędnik. Odsetek przedłużeń zakończonych pełnym zwrotem działa jako miara fałszywych alarmów, według której koryguje się próg ryzyka.

Źródła (2)

Sądy Strony sporów o odszkodowania i błędy medyczne, pokrzywdzeni i oskarżeni, sądy i prokuratury.

Na opinię biegłego czeka się miesiącami, a biegłych brakuje

IEM w Łodzi średnio 4,5 mies. (2022), inne podmioty „kilkanaście miesięcy” (MS, 2023); 63% respondentów niezadowolonych z procedury wpisu na listę biegłych, 94% ocenia fachowość jako średnią lub słabą (badanie IES, za OSR UD265); ogólnopolskich danych o czasie zleceń brak.

Opinia biegłego bywa najdłuższym etapem sprawy. Według Ministerstwa Sprawiedliwości (2023) poza resortowym Instytutem Ekspertyz Medycznych na opinię sądowo-lekarską czeka się „kilkanaście miesięcy”, a w wielu okręgach dla wielu specjalności brakuje biegłych. Ocena skutków regulacji projektu ustawy o biegłych (UD265, 2026) wskazuje malejącą liczbę biegłych, znaczące wydłużanie postępowań, stawki jedne z najniższych w Europie i brak jednej ogólnopolskiej listy. Krajowego pomiaru czasu realizacji zleceń nie ma.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacjaSztuczna inteligencja

Jeden rejestr zleceń z datą zlecenia, terminem i datą wpływu opinii daje krzywe przeżycia czasu realizacji dla każdej specjalności i okręgu oraz prognozę zapotrzebowania na specjalności. Przydział zleceń rozwiązuje się jako zadanie przydziału z oknami czasowymi i limitem równoczesnych zleceń na biegłego; SI może jedynie przypisać zlecenie do specjalności na podstawie postanowienia dowodowego, nigdy nie ocenia treści opinii.

Źródła (2)

Sądy Strony postępowań cywilnych, gospodarczych, pracowniczych i karnych; przedsiębiorcy i wierzyciele czekający na tytuł wykonawczy.

Sprawy trwają coraz dłużej, a zaległości znów rosną

Średni czas trwania (wybrane kategorie, I instancja): 4,2 mies. (2015) → 7,1 (2021) → 6,5 (2025); sądy okręgowe 8,4 → 12,1 mies.; sprawy >12 mies.: 5,8% → 11,3%; sprawy niezałatwione: 3,63 mln (2024) → 4,39 mln (2025); uwzględnione skargi na przewlekłość: 9,9% → 23,0%; rekompensaty za przewlekłość 4,3 mln zł (2013) → 6,3 mln zł (2022).

Po krótkiej poprawie w latach 2022–2023 sądy znów nie nadążają: w 2025 r. załatwiły 95,1 sprawy na każde 100 nowych, a liczba spraw czekających wzrosła o 20,8%. W sądach okręgowych średni czas trwania wzrósł z 8,4 mies. (2015) do 12,1 mies. (2025), a odsetek uwzględnionych skarg na przewlekłość — z 9,9% do 23,0%. NIK oceniła, że Minister Sprawiedliwości nie wykorzystywał w pełni rozbudowanej statystyki sądowej, nie przygotował analiz wieloletnich i nie monitorował skutków działań naprawczych. Danych jest dużo, brakuje pętli korekty.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Modele przeżycia (Kaplan–Meier, Cox) liczą czas do zakończenia z uwzględnieniem spraw otwartych, a prognoza wpływu wychwytuje fale typu frankowego, zanim zatkają wydziały; prawo Little'a (zaległość = wpływ × czas) daje potrzebną moc przerobową. Reguła sterowania: wskaźnik opanowania wpływu poniżej 100 przez dwa kwartały uruchamia z góry opisane wsparcie, a sprawy ponad 3-letnie obsługuje się w kolejności od najstarszych.

Włochy: Sąd w Turynie, „Program strasburski” (od 2001 r.): półroczny spis spraw zaległych i kolejka według wieku sprawy; liczba zwykłych spraw cywilnych czekających ponad 3 lata spadła z 2354 (IV 2001) do 850 (XII 2010). [źródło]

Źródła (2)

Sądy Osoby tymczasowo aresztowane i ich rodziny, pokrzywdzeni czekający na proces, Skarb Państwa płacący odszkodowania.

Tymczasowe aresztowanie trwa długo, a odsetek najdłuższych rośnie

Sądy okręgowe, koniec 2025 r.: 2200 aresztowanych, w tym 485 ponad 2 lata (22,0%; 12,5% w 2017 r.); średni czas aresztu 15,1 mies. (13,2 w 2017 r.); zażalenia w 2025 r.: 1651 wniesionych, 16 uwzględnionych.

Liczba aresztowanych spada od 2019 r., ale w sądach okręgowych średni czas aresztu utrzymuje się w okolicy 15 miesięcy, a udział aresztowanych ponad 2 lata osiągnął w 2025 r. najwyższą wartość w okresie 2014–2025. Zażalenia na areszt są uwzględniane bardzo rzadko. Problemem jest długość, nie treść decyzji: każdy zbędny miesiąc to koszt osoby formalnie niewinnej i ryzyko odszkodowania.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Licznik czasu aresztu dla każdej sprawy z progami 6, 12 i 24 miesięcy, z rozbiciem na sądy, oraz model przeżycia przewidujący czas do zakończenia I instancji z etapu sprawy (akt oskarżenia, liczba oskarżonych, oczekiwanie na opinie). Przekroczenie progu uruchamia obowiązkowy przegląd organizacyjny terminów i oczekujących czynności, bez wkraczania w ocenę zasadności aresztu, która należy wyłącznie do sądu.

Źródła (1)

Prawo Obywatele, organizacje społeczne i firmy, których uwagi powinny trafiać do projektów ustaw.

Konsultacje pomijane albo pozorne

22,6% rządowych projektów ustaw w trybie odrębnym w latach 2020–2024, 52,8% w 2023 r. (NIK); dla 29% projektów ustaw konsultacji nie udokumentowano, a dla 46% nie odniesiono się do uwag (Grant Thornton 2026).

Regulamin pracy Rady Ministrów dopuszcza tryb odrębny, w którym pomija się uzgodnienia, opiniowanie lub konsultacje publiczne. NIK ustaliła, że w latach 2020–2024 objęto nim 291 z 1288 rządowych projektów ustaw, a w 2023 r. ponad połowę; w badanych projektach konsultacje nie wpłynęły istotnie na treść ani na OSR. Obywatelskie Forum Legislacji wyliczyło, że między 1 maja a 17 czerwca 2024 r. z 27 projektów ustaw tylko 15 skierowano do konsultacji.

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Z danych RCL mierzy się dla każdego projektu: czy były konsultacje, ile trwały, ile wpłynęło uwag, na ile odpowiedziano i ile zmieniło tekst, z comiesięcznym zestawieniem dla każdego ministerstwa. Model językowy grupuje tysiące uwag w tematy, przypisuje je do przepisów projektu i przygotowuje tabelę „uwaga — odpowiedź — zmiana”, którą sprawdza i uzupełnia urzędnik. Brak czasu na analizę uwag przestaje wtedy uzasadniać tryb odrębny.

Wielka Brytania (Szkocja): Rządowe narzędzie „Consult” przeanalizowało ponad 2000 odpowiedzi na sześć pytań otwartych w szkockich konsultacjach; przypisanie do tematów osiągnęło F1 = 0,76, a ranking tematów był prawie identyczny z rankingiem ekspertów, którzy sprawdzili wszystkie odpowiedzi ręcznie. Oszczędność 75 tys. dni pracy rocznie to prognoza rządu, nie pomiar. [źródło]

Źródła (3)

Prawo Mikrofirmy bez działu prawnego, księgowi, obywatele i urzędnicy stosujący przepisy.

Nie wiadomo, co obowiązuje dziś i kogo dotyczy zmiana

12,4 tys. stron nowego prawa w 2025 r.; 405 nowych i 772 zmienione przepisy dla firm; 53% firm uważa zmiany za zbyt częste, a 85% z nich — za istotne utrudnienie; 435 ustaw zmieniających ustawę o PIT, 232 ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych, 223 Ordynację podatkową (wyliczenie własne).

Ilość nowego prawa spadła w 2025 r. do najniższego poziomu od 19 lat, ale zmienność pozostaje duża, a urzędowy tekst jednolity znowelizowanej ustawy ogłasza się tylko „nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy”. Między ogłoszeniami czytelnik sam składa ustawę z nowelizacji albo płaci za serwis komercyjny. Ustawę o PIT zmieniło 435 ustaw, w samym 2025 r. 16, a teksty jednolite ogłoszono 7.02.2025 r. i 30.04.2026 r. (wyliczenie własne z API ELI Sejmu).

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Z API ELI liczy się automatycznie zmienność każdej ustawy (nowelizacje i zmienione jednostki redakcyjne na rok, opóźnienie tekstu jednolitego w dniach). Model językowy porównuje kolejne wersje przepis po przepisie, buduje roboczy tekst skonsolidowany na każdy dzień i oznacza grupy adresatów zmiany; legislator zatwierdza wynik, zanim zostanie ogłoszony. Obywatel lub firma zapisuje się na powiadomienia tylko o zmianach dotyczących swojego profilu.

Źródła (5)

Prawo Wszyscy adresaci prawa: przepisy, które nie działają albo kosztują więcej niż zakładano, trwają bez korekty.

Nikt nie sprawdza, czy ustawa zadziałała

42,3% zaplanowanych ewaluacji ex post niewykonanych i 33,3% nierzetelnych (NIK, cztery ministerstwa, lata 2019–2024); w MF i MS ewaluację zaplanowano dla mniej niż 40% projektów ustaw; w SGI 2024 Polska ostatnia (30.) w kompetencjach analitycznych (za NIK).

Ocena skutków regulacji ma przewidzieć koszty i korzyści przed uchwaleniem, a ewaluacja ex post sprawdzić je po wejściu w życie. NIK w 2025 r. stwierdziła, że w trzech z czterech skontrolowanych ministerstw w 42,3% badanych przypadków zaplanowanej ewaluacji nie wykonano, a w 33,3% była nierzetelna; o ocenie w Ministerstwie Sprawiedliwości napisała, że miała „charakter wtórny” i polegała na szukaniu uzasadnień dla gotowych rozwiązań. Rząd, uzasadniając w 2026 r. Program regulacyjny, przyznaje za NIK, że nowe przepisy „bywają nieprzewidywalne i obciążające”.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanie

Każda ustawa dostaje przy uchwaleniu kilka mierzalnych wskaźników celu i źródło danych zbieranych automatycznie od dnia wejścia w życie. OSR podaje przedział niepewności zamiast jednej liczby, a porównanie prognozy z wykonaniem po roku pokazuje, które resorty systematycznie się mylą. Odchylenie wskaźnika ponad ustalony próg uruchamia obowiązkowy, jawny przegląd ustawy — zamknięta pętla zamiast jednorazowej oceny.

Źródła (2)

Prawo Przedsiębiorcy, księgowi, dostawcy oprogramowania, samorządy i urzędy wdrażające przepisy.

Za krótkie vacatio legis

Średnie vacatio legis w 2024 r.: 37,1 dnia dla ustaw i 8,9 dnia dla rozporządzeń (w 2011 r. dla rozporządzeń 19,8 dnia); 52% przedsiębiorców uważa vacatio legis za zbyt krótkie.

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych przewiduje co do zasady 14 dni vacatio legis, a krótszy termin tylko w uzasadnionych przypadkach. W praktyce przepisy wchodzą w życie szybko i w dowolnych dniach roku, więc firma nie może zaplanować wdrożenia. W 2022 r. połowa rozporządzeń zaczynała obowiązywać bez żadnego vacatio legis, a ponad połowa ustaw gospodarczych przed upływem 14 dni.

Pomiar i daneSterowanieOptymalizacja

Dla każdego aktu liczy się automatycznie z Dziennika Ustaw dni od ogłoszenia do wejścia w życie, osobno dla aktów nakładających obowiązki na firmy. Reguła z progiem (np. co najmniej 3 miesiące dla nowych obowiązków firm) ma obowiązkowe uzasadnienie każdego odstępstwa i kwartalny raport odchyleń. Wspólne daty wejścia w życie dobiera się tak, by zminimalizować liczbę wdrożeń po stronie firm przy ograniczeniach wynikających z terminów unijnych.

Wielka Brytania: „Common Commencement Dates”: przepisy dotyczące firm wchodzą w życie w dwóch stałych terminach w roku, 6 kwietnia i 1 października, aby adresaci mogli zaplanować wdrożenie. Źródło nie podaje zmierzonego efektu. [źródło]

Źródła (2)

Uczciwość Obywatele obsługiwani przez urzędy i spółki państwowe, urzędnicy, podatnicy jako właściciele spółek.

Kadra kierownicza wymieniana po każdej zmianie władzy, prawie bez konkursów

Służba cywilna: 3803 wyższe stanowiska (2025); powołania/odwołania 1544/1406 (2024) i 688/662 (2025); w MRPiPS 2 z 35 stanowisk kierowniczych obsadzonych w konkursie (2024–2025). Spółki SP: 1295 zmian kierowniczych w 28 spółkach (2011–2017), ponad 56% w latach 2011–2015 i ok. 44% w latach 2016–2017.

Od 23.01.2016 r. wyższe stanowiska w służbie cywilnej obsadza się przez powołanie zamiast otwartego konkursu. W 2024 r. przy 3790 wyższych stanowiskach było 1544 powołań i 1406 odwołań, udział powołanych spoza korpusu wzrósł z 14% (2017) do 39% (2025), a w 27,5% naborów nie badano kompetencji kierowniczych. W spółkach Skarbu Państwa mechanizm trwa od wielu kadencji: NIK naliczyła 1295 zmian na stanowiskach kierowniczych w 28 spółkach w latach 2011–2017, w obu okresach rządów. Sprawozdania nie obejmują przyczyn rozstań ani skutków dla pracy urzędów.

Pomiar i daneEstymacjaSztuczna inteligencja

Jawny rejestr każdego powołania i odwołania w administracji i spółkach (tryb, data, staż poprzednika) pozwala zbudować modele przeżycia stażu (Cox) i zmierzyć, o ile rośnie ryzyko odwołania w roku powyborczym w danej instytucji — mierzy się instytucję, nie partie. SI porównuje kryteria z ogłoszenia o naborze z profilem zwycięzcy i oznacza do przeglądu przez człowieka nabory wyglądające na skrojone pod jedną osobę.

Chile: Pomiar rotacji urzędników na danych płacowych ponad 325 tys. osób (2006–2020) mieszanym modelem Coxa i dopasowaniem przez wskaźnik skłonności wykazał wyraźnie wyższą rotację w latach powyborczych i duże różnice między agencjami; to przykład metody pomiaru, nie reformy. [źródło]

Źródła (4)

Uczciwość Obywatele i organizacje bez dostępu do decydentów, uczciwi przedsiębiorcy, dziennikarze i badacze odtwarzający wpływ na przepisy.

Lobbing: rejestr bez egzekucji, kontaktów nikt nie liczy

620 podmiotów w rejestrze (24.03.2025); ponad 60 modyfikacji wpisów od 2015 r.; 0 decyzji o karze za zawodowy lobbing bez wpisu od wejścia w życie ustawy do 15.03.2025 r.

Ustawa o działalności lobbingowej obowiązuje od 2005 r., ale MSWiA odpowiada tylko za rejestr zawodowych lobbystów i zapytane o liczbę udokumentowanych kontaktów urzędników z lobbystami w latach 2015–2024 takich danych nie podało; sposób dokumentowania kontaktów każdy urząd ustala sam. Kara za lobbing bez wpisu wymaga wniosku organu, który sam musi ocenić charakter kontaktu, i do marca 2025 r. nie nałożono żadnej. Nie da się odtworzyć, kto i kiedy wpływał na konkretny przepis.

Pomiar i daneSztuczna inteligencja

Jeden publiczny, maszynowo czytelny rejestr kontaktów (kto, z kim, w sprawie którego projektu, kiedy) powiązany z numerem projektu w RCL i w Sejmie tworzy ślad legislacyjny każdej ustawy. SI porównuje uwagi z konsultacji i stanowiska lobbystów z kolejnymi wersjami projektu i pokazuje, które zmiany pokrywają się z czyimi postulatami, zostawiając ocenę ludziom.

Źródła (1)

Budżet Podatnicy i odbiorcy usług publicznych, na które brakuje środków, choć inne leżą niewykorzystane.

Budżet nie jest korygowany w trakcie roku, a przeglądy wydatków nie dają oszczędności

2369 blokad na 26 432,7 mln zł w 2025 r. (159,4% kwoty z 2024 r.); w grudniu 1760 blokad na 5898,8 mln zł, w tym 422 w ostatnich trzech dniach roku na 530,4 mln zł; w 2025 r. zakończono 1 przegląd wydatków, 2 w toku.

Według NIK w 2025 r. Minister Finansów w obliczu ryzyka przekroczenia deficytu nie zbierał informacji o możliwych oszczędnościach i nie wzywał dysponentów do blokad aż do pisma z 11 grudnia 2025 r. Większość blokad wydatków materializuje się dopiero w ostatnim kwartale, głównie w grudniu, gdy pieniędzy nie da się już sensownie przesunąć. Przeglądy wydatków, zgłoszone Radzie UE jako narzędzie racjonalizacji, według NIK nie przyniosły istotnych oszczędności i nie wpłynęły na budżet na 2025 r.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Miesięczna prognoza krocząca wykonania każdej części budżetowej z danych TREZOR, z przedziałem niepewności, w której błąd z poprzedniego miesiąca koryguje następną prognozę; przekroczenie progu niewykonania uruchamia blokadę i przesunięcie w maju czy wrześniu, a nie w grudniu. Zwolnione środki trafiają tam, gdzie krańcowa wartość kolejnej złotówki jest najwyższa według mierników efektu, a każdy przegląd wydatków kończy się decyzją sprawdzaną po roku.

Źródła (1)

Budżet Podatnicy, Sejm jako organ kontroli budżetu, przyszłe roczniki spłacające dług.

Prawie co piąta złotówka wydatków państwa idzie przez fundusze poza budżetem

Wydatki 20 funduszy w BGK: 166 694 mln zł w 2025 r. (+23,1%), 4,3% PKB (3,7% w 2024 r.), 19,2% wydatków budżetu państwa; zobowiązania czterech największych funduszy 348,8 mld zł → 389,3 mld zł (koniec 2024 → koniec 2025); deficyt budżetu państwa 275,7 mld zł przy wydatkach 870,2 mld zł.

Część zadań publicznych finansuje się przez 20 funduszy w BGK zamiast przez ustawę budżetową. NIK od kilku lat wnioskuje o przywrócenie przejrzystości i w analizie za 2025 r. stwierdziła, że mechanizm ten sztucznie obniża deficyt budżetu państwa i pozwala na elastyczne gospodarowanie środkami poza kontrolą parlamentarną; 9,1 mld zł planowanych wpłat do Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 zastąpiono obligacjami BGK bez zgody Sejmu. NIK docenia upublicznienie planów funduszy w latach 2023–2025 — problemem jest rozbicie jednego budżetu na wiele kieszeni.

Pomiar i daneEstymacja

Skonsolidowany rachunek „budżet + fundusze BGK + fundusze celowe” publikowany co miesiąc, z deficytem liczonym także w metodologii UE, usuwa iluzję niższego deficytu. Wieloletnia prognoza obsługi długu funduszy z rozkładem prawdopodobieństwa stóp procentowych pokazuje, ile kosztuje finansowanie poza budżetem w porównaniu z obligacjami skarbowymi.

Źródła (1)

Energia Właściciele farm PV i wiatrowych (utracony przychód, ryzyko niewypełnienia zobowiązań aukcyjnych) oraz wszyscy odbiorcy (koszty rekompensat i droższej energii w innych godzinach).

Marnowana energia z OZE, bo system nie umie przesunąć popytu ani jej zmagazynować

2024, polecenia PSE: PV 595 168,4 MWh (bilansowanie) + 2 095,7 MWh (ograniczenia przesyłowe), wiatr 118 047,6 MWh + 7 027,7 MWh; polecenia OSD: PV 24 121,1 MWh, wiatr 2 799,6 MWh. Koniec 2025: 29 magazynów w rejestrze (1 759,93 MW) i 102 066 małych magazynów do 50 kW (701,147 MW). Wolumen za 2025 r. niepotwierdzony w źródle pierwotnym.

Gdy podaż z OZE przekracza popyt, a środki rynkowe są wyczerpane, PSE nakazuje nierynkowe ograniczenie produkcji. Dane URE za 2024 r. pokazują, że niemal całe ograniczenie wynikało z bilansowania systemu, a nie z ograniczeń sieci, czyli z braku elastyczności (magazynów, przesuwalnego popytu, taryf dynamicznych). Regulacje pozwalające operatorom dystrybucyjnym kupować usługi elastyczności nie zostały wdrożone. URE ocenia, że ujemne ceny i polecenia redysponowania zwiększają niepewność wytwórców.

EstymacjaSterowanieOptymalizacja

Probabilistyczna prognoza generacji PV i wiatru oraz zapotrzebowania na 1–48 h (kwantyle, nie jedna liczba) mówi zawczasu, ile elastyczności trzeba kupić. Harmonogram magazynów, pomp ciepła, kotłów elektrodowych w ciepłowniach i ładowania pojazdów liczy się jako optymalizację z ograniczeniami sieci, korygowaną w czasie rzeczywistym sterowaniem predykcyjnym (MPC). Ograniczenie OZE staje się ostatnią, policzoną opcją, a każde polecenie redysponowania jest publikowane z przyczyną i wolumenem.

Australia: Magazyn Hornsdale Power Reserve obniżył w 2019 r. koszt usług regulacji częstotliwości w rynku NEM o ok. 116 mln AUD (ok. 80 mln rezerwy awaryjne, ok. 36 mln regulacja) według analizy Aurecon. [źródło]

Źródła (2)

Energia Odbiorcy zasilani z sieci dystrybucyjnej, najbardziej na końcach długich linii napowietrznych (wnioskowanie własne, URE nie publikuje podziału wieś–miasto).

Przerwy w dostawach prądu, zwłaszcza po nawałnicach

2025, pięciu największych OSD (z przerwami planowanymi i katastrofalnymi): SAIDI 179,24 min/odbiorcę (o 23,02 min mniej niż w 2024 r., poprawa o 11,3%), SAIFI 2,47 (poprawa o 9,4%).

Regulacja jakościowa URE od 2015 r. wiąże przychód operatorów ze wskaźnikami SAIDI i SAIFI, a wskaźniki spadają. Średnio to jednak wciąż około trzech godzin bez prądu rocznie na odbiorcę. Główne przyczyny według operatorów to pogoda (burze, ulewy, śnieg, wichury), starzenie się sieci, osoby postronne i zwierzęta, czyli w dużej części przyczyny przewidywalne. Automatyka sieciowa i przebudowa topologii pod dwustronne zasilanie stacji SN/nN dopiero się rozwijają.

Pomiar i daneEstymacjaSterowanieOptymalizacja

Automatyka FLISR (lokalizacja zwarcia, odizolowanie odcinka, przełączenie zasilania) w sieci SN z łącznikami sterowanymi zdalnie skraca przerwę dla większości odbiorców z godzin do minut, w pętli zamkniętej. Model ryzyka awarii łączy prognozę wiatru i oblodzenia, wiek i typ linii oraz historię zakłóceń; na jego podstawie zawczasu rozmieszcza się brygady, a kablowanie trafia tam, gdzie spadek minut bez prądu na złotówkę jest największy.

USA: Pięć projektów Smart Grid Investment Grant: w 266 zadziałaniach FLISR (IV 2013 – III 2014) ok. 270 000 odbiorców mniej doświadczyło przerwy, a czas przerw skrócił się o ok. 38 mln minut-odbiorców; dla pojedynczego zdarzenia redukcja liczby odłączonych odbiorców sięgała 45%, a minut przerw 51%. [źródło]

Źródła (1)

Obronność Wszyscy obywatele (bezpieczeństwo), podatnicy spłacający dług Funduszu, żołnierze czekający na sprzęt.

Zbrojenia mierzone procentem PKB, a nie dostarczoną zdolnością

NATO: 4,48% PKB w 2025 r. (szac.) wobec 1,86% w 2014 r.; sprzęt 54,44% wydatków obronnych w 2025 r. FWSZ: plan 2023 wykonany w 50,8% (23 293 651,8 tys. zł z 45 875 226,0 tys. zł); koszty obsługi długu w 15 latach 403,3 mld zł wobec 46,1 mld zł zaplanowanych wpłat z budżetu MON (luka 357,2 mld zł, 88,6%).

Publiczny miernik wysiłku obronnego to udział wydatków w PKB, czyli nakład, a nie wynik; Polska prowadzi pod tym względem w NATO, a ponad połowa wydatków idzie na sprzęt. NIK oceniła negatywnie Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych finansujący zakupy długiem poza budżetem: jedyna prognoza wpływów i wydatków z lipca 2022 r. zdezaktualizowała się po dwóch miesiącach, a niezaplanowane koszty obsługi długu wymuszą przesuwanie, ograniczanie lub rezygnację z zadań, co zagraża terminowemu osiąganiu zdolności operacyjnych. Agencja Uzbrojenia miała na koniec 2025 r. obsadę 67%, a jej plan finansowy korygowano w 2025 r. 32 razy.

Pomiar i daneEstymacjaOptymalizacja

Obok procentu PKB mierniki wyniku: dostawy w terminie wobec zakontraktowanych dla każdego programu, gotowość techniczna sprzętu, zapas amunicji w dniach walki (szczegóły niejawne dla komisji sejmowej, publicznie agregaty). Probabilistyczna prognoza przepływów pieniężnych i dostaw całego portfela (Monte Carlo opóźnień, kursów, stóp) aktualizowana co kwartał zamiast statycznej prognozy z 2022 r. Wybór i harmonogram programów jako optymalizacja stochastyczna przy ograniczeniach budżetu i obsługi długu, a zapasy amunicji i części jako zapasy wielopoziomowe przy niepewnym zużyciu.

Źródła (4)

Brakuje czegoś?

Twoja bolączka może być następna na tej liście

Każde zgłoszenie sprawdzamy w danych. Jeżeli się powtarza i da się je udokumentować, trafia tutaj — razem z tym, jak je rozwiązać.